Barger-Compascuum

J.B.  Berens

Barger-Compascuum

J.B.  Berens

Versie 3 2010

Versie 2 2009

Versie 1 2001

Contactpersoon Pauline Berens

paulineberens@hotmail.com

Some Rights Reserved

Copyrights Creative Commons Naamsvermelding-Niet-commercieel-Gelijk delen 3.0 Unported

OMSLAGFOTO S

Figuur Boven schoolfoto 1893

Figuur Linksonder O.L. school (1933)

Figuur Middenonder N.H. kerk

Figuur Rechtsonder R.K. school (1929) en kerk (1923)

INHOUDSOPGAVE

VOORWOORD VERSIE 3 2010

Het werkstuk wordt steeds mooier en completer doordat u als lezer foto's aanlevert van mensen die er in beschreven zijn, waarvoor hartelijk dank. Van de 116 huishoudingen die opgenomen zijn in de lijst van eerste bewoners bevat versie 3 inmiddels totaal 20 foto's! Meer foto's zijn van harte welkom. Foto's kunnen eerst opgenomen worden in de internetversie en later in de volgende papieren versie. Zoals u ziet wordt u als bron vermeld. Foto's zonder bronvermelding stammen uit m'n eigen fotoalbum. Een apart hoofdstuk is gewijd aan het oude kerkhof. Nieuw is ook het hoofdstuk over hoe het gemeentebestuur 2de helft 19de eeuw dacht over de ontwikkeling van het dorp. Versie 3 bevat 3 extra schoolfoto's, uit 1902, 1923 en 1924, die samen met de schoolfoto uit 1893 op de voorpagina en de 4 schoolfoto's uit 1914 een aardig beeld geven van de schoolgaande jeugd in de eerste 50 jaar van het dorp.
J.B. Berens
november 2010

VOORWOORD VERSIE 2 2009

Aan het werkstuk zijn foto's toegevoegd, informatie over de auteur, een lijst met figuren, een lijst met internetadressen en andere bronnen. Hier en daar zijn kleine verbeteringen doorgevoerd in de gezinssamenstelling van de beschreven huishoudingen. Oud, maar nieuw in dit werkstuk, zijn de schoolfoto uit 1893 op de omslag, met bijbehorend Wie is wie op de schoolfoto op pagina ii. Aan hoofdstuk OVER SCHOLEN IN B.C. zijn 4 schoolfoto 's uit 1914 toegevoegd, waarop veel kinderen te zien zijn die later de voorouders werden van de huidige Compascumers. Waar mogelijk zijn hyperlinks aangebracht naar het genealogieproject All in the family op internet. Voor de pré-internetgeneratie: hyperlinks zijn verwijzingen, koppelingen tussen twee plaatsen op internet. Ze worden onderstreept getoond in het werkstuk. Als men het werkstuk op de computer bekijkt kan men via zo'n koppeling naar meer informatie over die persoon op internet gaan. De foto's op voor- en achterkant in versie 1 zijn verplaatst in versie 2 naar respectievelijk De molen van Eilering en het bos van Wilken op pagina 150 en Dam (1970) met verkeerslichten op pagina 157.

J.B. Berens
december 2009

VOORWOORD VERSIE 1 2001

Het werkstuk dat voor u ligt is een poging om de geschiedenis van B.C. in kaart te brengen, zonder teveel te overlappen met bestaande bronnen. Compas is begonnen rond 1860 met de grondverkoop aan vier nieuwe eigenaren, die boekweitverbouw wilden starten. Na 40 jaar begon de vervening, die duurde van ongeveer 1900 tot 1950. Speciale aandacht is geschonken aan de tijd rond 1870, toen de eerste bewoners hier een bestaan probeerden op te bouwen. Nazaten van die mensen wonen nog steeds in het dorp. Naast informatie over de eerste bewoners, vindt u de ontwikkelingen op onderwijsgebied en informatie over de verschillende kerkelijke gezindten in ons dorp.

Voor de tot standkoming van dit werkstuk is onderzoek verricht in archieven van met name Assen, Emmen en Duitse dorpen waar de eerste bewoners vandaan kwamen. Ook op onderzoeksgebied heeft de tijd niet stilgestaan; sinds kort is een kopie van het archief voor familieonderzoek uit Osnabrück beschikbaar in Meppen. De omslagfoto geeft een impressie van BC rond 1930. De foto is genomen ten westen van de Runde met het zicht op de molen van Eilering en het bos van J.B. Wilken. De achterkant van het werkstuk laat de moderne tijd zien; het centrum van het huidige BC met verkeerslichten in 1995. Ik wens een ieder veel plezier met het doorlezen van dit werkstuk.

J.B. Berens
juni 2001

OVER BARGER-COMPASCUUM (B.C.) IN HET ALGEMEEN

Wat oppervlakte aangaat is het B.C. van nu een product van de herindeling van de gemeente Emmen in 1938. Om administratieve redenen kwam er toen een nieuwe indeling waarbij enkele dorpen en gehuchten verdwenen. Ook B.C. zou verdeeld worden tussen de naburige dorpen. Dankzij het pleiten van wethouder Sibon en het raadslid Reuvers dat ons dorp om historische redenen moest blijven bestaan is er toen anders beslist. Het dorp bleef bestaan maar het verloor een strook in het noorden aan Emmercompascuum en in het zuiden aan Zwartemeer. Ten westen van de Runde kwam het grootste deel van Klazienaveen-Noord erbij.

Het oorspronkelijke Compascuum van de Bargermarke grensde ten noorden aan de Emmer marke (Verlengde Groenedijk), ten westen aan de Runde, ten zuiden aan het Zwartemeer (later aan de Verlengde Hoogeveensevaart) en ten oosten aan de Duitse grens.

Het tuinbouwcentrum Klazienaveen breidt uit en komt op grond dat als B.C. teboek staat. Om het geheel bijeen te houden als glastuinbouwgebied Klazienaveen heeft het gemeentebestuur deze uitbreiding bij Klazienaveen ingedeeld. Er staat nu weer een uitbreiding op stapel ten oosten van de Runde, dus in het echte Compascuum. Misschien hoort dat deel straks ook tot Klazienaveen.

De bewoning begon hier nadat in 1860 het Compascuum verkocht was. Van Holthe tot Echten schrijft in zijn boekje De gemeente Emmen: Evenals in 1788 de Munstersche Regering had gedaan, stichtten zij (de nieuwe eigenaren) een kleine colonie in de onmiddellijke nabijheid van het Compascuum. Hiermee is de bewoning bedoeld in het noorden van B.C. (het Voor-Compas) en de Maatschappij. In de Maatschappij, later Berkenrode genoemd, vestigden zij zich op het Smeulveen van de Drentse Veen- en Middenkanaal Maatschappij, die het later verkochten aan W.A. Scholten.

Evenals dat met andere nieuwe dorpen het geval was, heeft het jaren geduurd voordat het hier de vaste naam B.C. had. Hoewel de naam Compascuum al heel lang bekend was en b.v. geregeld te vinden is in notarisakten, is die naam de eerste 10 jaar niet te vinden in het Bevolkingsregister van Emmen. Daar gaven de bewoners van hier Rundeveen als woonplaats op. Ook de bewoners van de Maatschappij gaven die naam op. Eerst in 1871 leest men in de Burgerlijke Stand de naam Compascuum, maar het duurde nog enkele jaren voordat dit gewoon werd. In 1872 gaf een bewoner van de Maatschappij als woonplaats Smeulveen op. Maar het duurde jaren voor die naam algemeen werd. Later was het daar Klazienaveen Noord.

Hier begon men eerst in 1890 B.C. te schrijven, ook die naam werd eerst jaren later algemeen gebruikt.

De bewoning van Zwartemeer begon in 1873. Als plaatsnaam gaven ze eerst op Compascuum, later meestal Barger Oosterveen. Veel later werd de naam Zwartemeer officieel.

Het gemeentebestuur van Emmen zag weinig toekomst in een boekweitkolonie. De verbouw van boekweit zou een aflopende zaak zijn en men voorzag daarna armoede. En omdat het hier een afgelegen deel van het veencomplex betrof zou de vervening nog lang op zich laten wachten. Omdat het hier om toegelaten vreemdelingen ging, zouden ze in het geval dat die mensen ondersteuning behoefden niet kunnen terugvallen op de gemeenten van herkomst. Dat terugvallen kon wel voor de Hollanders die naar hier gekomen waren. Deze mening van het gemeentebestuur was oorzaak van de vertraging bij het stichten van de school. Toen het stichten van een R.K. kerk ter sprake kwam schreven B. en W. hun gedachten naar de Commissaris in Assen : De leden der nieuwe parochie wonen bijna allen in hutten op het Smeulveen en onregelmatig verspreid op het B.C. onder hen is er bijna geen enkele die enige belasting kan betalen, zij zijn oorzaak van toeneming der lasten reeds nu (1873) neemt de welvaart al af en hebben de meesten een sober bestaan De op richting van een kerk zou de toeloop van arme vreemdelingen naar hier nog bevorderen, zie hoofdstuk HOE HET GEMEENTEBESTUUR VAN EMMEN DACHT OVER DE TOEKOMST VAN COMPASCUUM.

Toen er in 1883 vanuit B.C. geklaagd werd over de slechte toestand van wegen, Rundebruggen en afwatering, raadden B. en W. de Ged. Staten aan er bij de eigenaren van het Compas cuum op aan te dringen hierin verbetering aan te brengen. Verbeteringen, in hun grondgebied, waarop zij de vreemdelingen-kolonie hebben gesticht, natuurlijk met het doel er opbrengsten van te trekken.

B. en W. verwachtten veel welvaart van de vervening en zij wisten dat B.C. daar nog lang niet aan toe was, vandaar hun sombere gedachten.

Achteraf bekeken heeft het gemeentebestuur de toekomst van Compascuum te donker ingezien. Wel is hier als de boekweitoogst tegenviel vaak armoe geleden. Maar het waren hier meest hardwerkende, sober levende mensen. Er is een groot verloop geweest onder de bevolking, sommigen keerden terug naar Duitsland, anderen verhuisden naar Bargeroosterveld of emigreerden naar Amerika. Maar de opengevallen plaatsen werden geregeld weer aangevuld. Nakomelingen van de pioniers werkten vaak in Duitsland, b.v. bij het graven van het Süd-Nord Kanal. Sommigen dienden daar al jong bij een boer.

Ook de mening van Emmen dat deze bevolking ongeschikt zou zijn voor veenarbeid was niet juist. Veel nakomelingen werkten later in de veenderij.

De hoge verwachting die het gemeentebestuur toen had van de vervening werd niet altijd werkelijkheid. Er zijn tijden geweest dat het niet goed ging. Vooral in de periode 1920-1940, toen de turfprijzen daalden tot beneden de kostprijs kwam hier grote werkeloosheid, met alle gevolgen van dien. Velen zochten toen hun heil elders, vooral in Twente, Eindhoven en Lim burg.

WAAR NU BARGER-COMPASCUUM LIGT

Wat later B.C. heette was vroeger een klein onderdeel van het 100.000 ha grote Bourtangermoeras. Het lag er ongeveer middenin. Een vaste grens met Duitsland was hier niet, het was eigenlijk niemandsland.

In dit gebied lagen twee meertjes, het Zwartemeer en het Hebelermeer. Het Zwartemeer had enige afwatering door de Runde die het water naar het noorden afvoerde en er was een verbinding met het Hebelermeer dat weer afwaterde via Dankern (Hebel) naar de Eems.

Voor de Republiek der Zeven Provinciën was het een goede verdedigingslinie en met kunstmatige middelen zorgden ze daarom dat het hier nat bleef.

Vastleggen van een grens zou hier ook moeilijk geweest zijn. Toen er in 1764 eindelijk de grens werd vastgesteld, kon in de afstand tussen waar nu Hebelermeer en Twist liggen, geen grensstenen worden geplaatst omdat het te moerassig was.

Zoals toen gebruikelijk rekenden de boeren van Noord- en Zuidbarge dit gebied tot hun marke. Als het 's zomers droog genoeg was weidden ze hier hun vee aan de Runde en langs het Zwarte- en Hebelermeer en werd er zelfs gehooid. Maar evenzo deden dat de boeren van Wesuwe en Altharen.

Het woord compascuum voor dit gebied stamt uit die tijd. Het woord komt uit het Latijn. Vrij vertaald betekent het jus de compascui, recht van samenweiden. Zo 'n compascuum hadden niet alleen de Bargerboeren, ook Emmen en Schoonebeek (in de buurt van het latere Twist) hadden een compascuum.

Van deze grond moest wel belasting betaald worden. Er is een bezwaarschrift bekend dat de boeren van Emmen indienden bij de Drost van Drenthe tegen die belasting. Ze voerden aan dat het hier om een seer vuill vene ging, waar lang niet ieder jaar geweid en gehooid kon worden. Ze kregen toen vermindering van die belasting.

Uit de tijd dat van hier de eerste schriftelijke berichten komen, heeft Anton Dijck in het Rijks archief te Assen verschillende stukken gevonden. Enkelen volgen hier, verkort.

Zo is er een geval van grondverkoop bekend uit de 17^de eeuw. Op 27-3-1648 verkochten de Bargerboeren een stuk grond gelegen bij het Zwartemeer, bij Oevermansland. Kopers waren 2 boeren, de schulte en de predikant, vermoedelijk allen van Emmen. Het werd verkocht om een landmeter te kunnen betalen die voor hen gemeten had. Waarschijnlijk is die verkoop later weer ongedaan gemaakt.

Toen het gerucht ging dat Duitsers bij het beekje dat liep tussen het Zwarte- en Hebelermeer bezig waren geweest, werd in 1717 van hogerhand Ing. De la Rive er op afgestuurd. In zijn rapport staat dat het beekje vergraven en verdiept was, ook was er een stuw in aangebracht. De heer Martels van Dankern had dat laten doen om het Hebelermeer van meer water te voor zien. Vanuit dat meer liep een stroompje waardoor in Hebel de 2 watermolens van Martels konden draaien. Het beekje dat toen gekanaliseerd was werd later het Martelsdiep of Martelsdiepje of gewoon Beek genoemd. Het is lang de grens geweest tussen B.C. en Barger Oosterveen (Zwartemeer).

Er werd wel eens gesproken over een vaste landsgrens. Om hun aanspraken hierop kracht bij te zetten werden van Hollandse zijde in 1718 een aantal boeren opgeroepen, 13 oude mannen uit Noord- en Zuidbarge en 10 uit Roswinkel. Zij verklaarden onder ede dat aan weerszijden van de Runde en bij het Zwartemeer hun groenlanden lagen waar ze vanouds hun vee hadden geweid en gehooid, zonder ooit door iemand te zijn gehinderd. Bij het Zwartemeer hadden ze wel eens een hut gebouwd voor hun beestenhoeder. Nu stond de hut aan de Angelse Stranck (vermoedelijk een zijriviertje van de Runde of het Zwartemeer).

De tegenpartij, de boeren van Wesuwe en Altharen, hielden ook zo 'n zitting en verklaarden ongeveer hetzelfde. Volgens hen moest de Runde de grens worden.

In 1764 kwam er eindelijk een grensverdrag tot stand. De grens werd vastgesteld zoals hij ook nu nog geldt. In 1784 werd dit verdrag nog eens vernieuwd en daarbij werd ook vastgelegd dat de Duitse boeren hun vee mochten weiden in de Compascuums. Er was wel de beperking dat niet geweid mocht worden op aangelegde of nog aan te leggen boekweitakkers. Die akkers moesten wel 100 roeden (430 m.) van de grens verwijderd zijn.

Dat weiderecht had tot 1788 niet veel moeilijkheden gegeven omdat de boeren van Wesuwe en Altharen ongeveer 10 km van de grens woonden. Het werd anders toen in 1788 de bovenveendorpen Schwartenberg en Hebelermeer werden gesticht. Aan de bewoners van die dorpen werd het weiderecht in de Compascuums toegezegd zonder dat er gesproken werd van de beperking van de boekweitakkers. Dat heeft aanleiding gegeven tot veel ruzies tussen de partijen. Tussen de markegenoten van Emmen en Westenesch en de boeren van Schwartenberg kwam in 1817 een overeenkomst tot stand. De Schwartenbergers mochten daarbij hun vee weiden op het noordoostelijk deel, dat was 3/10 van het Emmercompascuum. Zo n over eenkomst kwam er niet met de Bargerboeren.

De ruzies tussen de Bargerboeren en de Duitsers duurden voort. Een paar keer werden Duitse schapen in beslag genomen en naar Noordbarge gevoerd. Van hogerhand werden vermaningen uitgedeeld en de schapen moesten weer vrijgegeven worden. En daar bleef het bij.

Het doet vreemd aan dat er in dezelfde tijd ook een heel ander contact was tussen de beide partijen. Dit blijkt wel uit het kasboek van de Bargermarke, dat begint in 1832. Van het begin af staan er bedragen in die zij ontvingen van boeren van Hebelermeer en Schwartenberg voor huur (pacht) van boekweitgrond. Tot die grond behoorden zeker ook percelen in hun compascuum. Ze schrijven dan boven de Runde, of bij het Hebelermeer. Zo'n verhuring werd aangekondigd door kerkespraak, b.v. 8 Maart 1838 - voor kerkespraak op den Zwartenberg, ƒ0,15. Soms leest men van boerwerken, ook bij de Runde. Dat zal wel het verbeteren van een weg of sloot geweest zijn. Er werd nogal een flinke borrel bij gedronken. De jenever (Jan Ever) werd gehaald bij Thole of Cramer van Hebelermeer of van Tholen van Schwartenberg.

Maar niet altijd was de verhouding zo gemoedelijk. Hermann Gröninger, boer te Lindloh en Heimatschriftsteller, schreef het volgende; In 1839 probeerden de Bargerboeren boekweitakkers te verhuren en een afwateringsloot van 5 voet breedte aan te leggen. Op de bezwaren van de Schwartenbergers dat daardoor hun weiderecht werd aangetast, antwoordden ze; niet de kleinste hoek zullen jullie houden.

Nu en dan schreef de burgemeester van Emmen aan de Commissaris in Assen, soms ook aan de Hofrat Germes te Meppen. Het ging dan over de conflicten tussen de Bargerboeren en de Duitsers. Met geen ander resultaat dat dan van beide zijden weer vermaningen werden uitge deeld.

In 1857 werd toch blijkbaar een mogelijke afscheiding van grond aan de Duitsers overwogen. De burgemeester schreef aan de Commissaris hoe het hier uitzag; het is veengrond, ongeveer voor deel uitgeboekweit, terwijl het overige deel nog niet beboekweit is. De veendikte is 4 tot 6 meter, dus gemiddeld 5 meter.

En zo zijn de ruzies, maar ook het verhuren van boekweitgrond op de droogste plekken, door gegaan tot 1860 toen het Compascuum verkocht werd.

DE MARKE VAN NOORD_ EN ZUIDBARGE

Van oudsher rekenden de Drentse zanddorpen het gebied buiten hun dorp tot hun gemeenschappelijk bezit, het behoorde tot hun Marke. In een dunbevolkt en waar het veen betrof onbewoond gebied, kon dat zonder bezwaar. Evenzo gebeurde het in de Duitse zanddorpen aan de overkant. Vermoedelijk ontstonden de marken in de middeleeuwen.

De Bargermarke, waarvan het Compascuum maar een klein deel uitmaakte, was verreweg de grootste van Drenthe. Nadat in 1845 een regeling tot stand kwam met de boeren van Schoonebeek over een omstreden gebied, werd er aan de Bargermarke nogeens 2000 ha toe gevoegd. De totale grootte werd toen 15050 ha. Tweede grootste marke van Drenthe had Valthe met 4211 ha.

Het grootste deel van de marke was moerassig hoogveen. Waar het mogelijk was werd het benut voor veeweide, boekweitverbouw, plaggensteken en turfgraven voor eigen gebruik.

De oostelijke grens van de marke was de rijksgrens met Duitsland. Het heeft tot 1764 geduurd voor die grens werd vastgesteld, eerder was het hier niemandsland. Daar werd, voor zover het door moerassigheid niet onmogelijk was, door Drentse en Emslandse boeren met hun vee geweid.

In de 19^de eeuw kwam men langzamerhand tot het inzicht dat het beter zou zijn de marken die men gemeenschappelijk benutte, te verdelen onder de eigenaren. Dat zou de vooruitgang ten goede komen. Ook van overheidswege werd sterk aangedrongen op markescheiding.

Er was verschil tussen in hoofdzaak zandmarken en marken die grotendeels uit hoogveen bestonden. Gescheiden zandgrond kon direct door de eigenaren in gebruik worden genomen, veen dat rijp was voor vervening zou in handen komen van verveners. Want de Drentse boer was van nature geen vervener, tevens was er voor het aan de snee brengen van veen veel kapitaal nodig.

Tegen het midden van de 19^de eeuw raakten de oudere verveningen uitgeput en was zuidoost Drenthe aan de beurt. Ook de markegerechtigden van de Bargermarke waren toen bereid grote stukken van hun veengebied te verkopen aan maatschappijen die kanalen naar hier zouden brengen voor de vervening.

De verkoop in 1846 aan een meneer van Runen die optrad voor een Engelse maatschappij mislukte.

In 1850 sloten ze een overeenkomst met de Drentse Kanaal Maatschappij. Deze Mij. nam op zich de Hoogeveense Vaart te verlengen tot de Bargermarke en daarna dit kanaal tot de Duitse grens te brengen. De eerste directeur van deze Mij. werd Jhr. Mr. A.W. van Holthe tot Echten. Hij zou later ook een belangrijke rol spelen in de begintijd van B.C.

De Kanaal Mij. kreeg hiervoor 200 Maria grond aan het kanaal in eigendom voor de prijs van 100 per ha.

In het zelfde jaar verkochten de Bargerboeren een strook grond in het zuiden van hun marke, tot de Duitse grens, groot 2256 ha, voor ƒ120.000. Koper was de Drentsche Landontginnings Maatschappij. Deelnemers ervan waren 6 heren uit Amsterdam, vandaar de namen Nieuw-Amsterdam en Amsterdamscheveld.

Aan de Drentsche Veen- en Middenkanaal Maatschappij verkochten zij in 1853 twee blokken veengrond. Het ene blok, groot 528 ha, nu Oranjedorp en het Smeulveen, 972 ha groot, het latere Klazienaveen Noord. Tevens werd aan deze Mij. toen de strook grond verkocht die lag tussen de beide blokken, nu de Heerenstreek. De koopprijs van alles was 30 per ha, met de verplichting er een kanaal naar toe te brengen. Dat werd het Oranjekanaal. Al gauw zagen ze in dat het te kostbaar werd om een kanaal door te trekken naar het Smeulveen vanwege het waterpeil. Ze verkochten het in 1874 aan W.A. Scholten voor ƒ228.569.

In de volgende jaren verdeelden de markegerechtigden nu en dan grote stukken grond onder elkaar, de grond werd gescheiden. In 1854 werd Vastenow gescheiden. Dit blok, 234 ha groot, lag op een uitloper van de Hondsrug en was ongeschikt voor vervening. Het werd een deel van Nieuw-Dordrecht.

De verkoop van het Compascuum in 1860 gebeurde waarschijnlijk omdat het een omstreden gebied betrof.

Het Westerveen werd in 1861 gescheiden, in 1862 volgde het Oosterveld, tegelijk met het Hoogbultenveen en de Rietlanden.

Daarna was in 1867 het grote Oosterveen aan de beurt. Tot dat Barger-Oosterveen behoorden het latere Zwartemeer en Klazienaveen, alsook de strook tussen het Smeulveen en de Runde. De totale oppervlakte was 3785 ha. Hiervan was 1610 ha ongerept veen, er was nog nooit boekweit op verbouwd, omdat het te nat was. Na de nodige ontwatering werd daar in 1873 begonnen met het verhuren van de grond en kwam de bewoning op gang.

Met de verkoop van grote stukken grond en de verdeling van de andere grote blokken was de uitgestrekte marke binnen 20 jaar bijna totaal verdwenen.

Opvallend is dat langzamerhand ook veel buitenstaanders door aankoop gerechtigd waren in de marke. Zo waren er in 1867 van de 800 aandelen (koeweiden) 250 in handen van vreemden, b.v. van Holthe tot Echten bezat toen 72 koeweiden.

OUDHEIDKUNDIGE VONDSTEN

In B.C. is weinig gevonden. Niets wijst er op dat hier voor de veenvorming mensen zijn geweest, uigezonderd een tijdelijk bezoek van rendierjagers aan de zandhoogte bij de molenwijk (Willem Albertsvaart). Daar zijn enkele sporen van menselijke aanwezig heid gevonden, hier was het veel te nat.

Misschien is er wel eens een kleine vondst gedaan die door onachtzaamheid of er geen tijd voor hebben verloren is gegaan.

De grote vondst werd hier in November 1952 gedaan door Thomas Duinkerken. Bij het afbonken werd door hem op plaats 32, zo'n 150 m. ten oosten van de Runde een geldbuidel ontdekt, met daarin 312 romeinse munten. Hij lag op de scheiding van grauwveen en zwart veen. De buidel was voor een deel vergaan.

Een en ander kwam in bezit van het museum te Assen. De gerestaureerde buidel en de muntstukjes zijn er nu te bezichtigen. De munten zijn geslagen tussen 54 en 192 na Christus. Ze hadden in die tijd geen bijzonder grote waarde.

Hoe het daar is terecht gekomen blijft gissen. Men zou kunnen denken aan het handelsgeld van een kleine handelaar. Misschien was hij onderweg van het ene zandgebied naar het andere en is hem hier iets ernstigs overkomen. Dat reizen moet dan wel gebeurd zijn in een erg droge tijd of in een flinke winter.

De veenbrug van Nieuw-Dordrecht is het dichtstbijzijnde overblijfsel van activiteit van zo 'n 3000 a  4000 jaar terug. Deze veenbrug liep in de richting van de Runde en was geen aaneengesloten geheel, hij is alleen gelegd over de natste plekken. Bij de weg is ook een kapot wagenwiel gevonden uit die tijd.

Er wordt wel gedacht dat deze veenbrug gediend heeft voor het vervoer van ijzeroer van de Runde naar Angelsloo. Daar is een primitieve ijzersmeltoven uit die tijd gevonden.

In Bargeroosterveld werd in 1957 de resten van een houten tempeltje blootgelegd op de scheiding van zand en veen. Daar zijn ook voorwerpen gevonden waaronder een bronzen dolk van duizenden jaren terug.

Dan is er nog het houten voetpad dat men vindt in Emmercompascuum - Emmer-Erfscheidenveen. Het pad liep van de Hondsrug (Emmerschans) naar de zandhoogten van Schwartenberg en Lindloh. Het pad was één brede plank breed en moet aangelegd zijn ver voor de jaar telling.

DE VERKOOP VAN HET COMPASCUUM

Volgens Hermann Gröninger hadden de Bargerboeren hun Compascuum rond 1860 aan de Schwartenbergers te koop aangeboden voor ƒ90.000. Terwijl de boeren van Schwartenberg in een vergadering besloten hadden de koop aan te gaan, het geld ervoor was hun al toegezegd, werd het verkocht aan Hollandse gegadigden.

Ook van Holthe tot Echten schrijft, in verband met hun aankoop van het Compascuum, dat wanneer zij het niet gekocht hadden het in handen gevallen was van Hannoversche gading makenden.

Bij akte van 19-3-1860, opgemaakt door notaris Heppener te Borger, werd het Compascuum van de marke van Noord- en Zuidbarge verkocht voor ƒ85.000 plus kosten. Het werd gezamenlijk gekocht door vier heren.

Dat waren:

Mr. Cornelis Hiddingh, wethouder te Assen, gerechtigd voor 1/4, Mr. Lucas Oldenhuis Tonckens, burgemeester te Emmen, voor 1/4, Harmannus Folkerus Gosselaar, zonder beroep te Assen, voor 1/4 en Jhr. Mr. Anne Willem van Holthe tot Echten, advocaat en notaris te Assen, voor 132/800 en een combinatie van andere van Holthe tot Echtens, Carstens, Bruis Slots en Mevr. van der Wijck-de Vos van Steenwijk, samen gerechtigd voor 68/800.

Naast hun andere functies waren de vier eerstgenoemden grootgrondbezitters en verveners in oudere veenkolonies en ondernemende mensen. Van Holthe tot Echten, ook directeur van de Drentsche Kanaal Mij., was de meest op de voorgrond tredende. Hij schreef ook in 1862 het boekje De Gemeente Emmen, waarin hij naast de geschiedenis van dit gebied, de oorzaken en toedracht van de crisis van 1861 beschreef. De toekomst van Emmen zag hij vooral in de komst van kanalen en daarmee de vervening.

De grootte van het Compascuum was niet nauwkeurig bekend, het werd geschat op 1700 ha. Wanneer bij opmeting de oppervlakte meer of minder zou blijken te zijn, zou dat tot voor- of nadeel zijn van de kopers. Het Compascuum grensde ten noorden aan de marke van Emmen en Westenesch, ten oosten aan het Koninkrijk Hannover, ten zuiden aan het Zwartemeer en ten westen aan de Runde.

Onder de voorwaarden staat o.m. dat het verkochte overging met alle bezwaren, waaronder een regt van zamenweide, hetwelk eenige Hannoversche gemeenten op gemeld perceel beweren te bezitten. De verkopers verklaarden dat van het verkochte geen bewijzen van herkomst waren.

Om hier iets te kunnen beginnen moest er een goede afwatering komen. Dat kon alleen gebeuren door de Runde te kanaliseren en te verdiepen. De Runde (de Duitsers zeiden de Aa) kronkelde teveel en was te ondiep. Van Holthe tot Echten schreef dat de Runde tussen het Zwartemeer en de weg naar Hebelermeer nauwelijks zichtbaar was.

De nieuwe eigenaren lieten de grond opmeten. Het bleek in totaal 1786.53.20 ha groot te zijn, een meevaller dus.

Er werden kavels (plaatsen) uitgemeten van 100 m. breedte, de lengte werd bepaald door de Runde. Twee van dergelijke plaatsen kregen één nummer, te beginnen met 11. Een overzichtskaart van deze plaatsen is te zien na pagina 14. Er werd gemeten vanaf het noorden, op de kleine strook na waarop de Oranjekanaal Mij. rechten had. Zo mat men door naar plaats nr. 43, in de buurt van het Zwartemeer.

Er werd een weg ontworpen, richting noord-zuid. Deze weg liep in de buurt van de oude Heerendijk. In de eerste huurkontrakten werd voor die nieuwe weg soms de naam Heerendijk nog gebruikt. Aan deze weg woonden de eerste bewoners. Later werd die weg soms Schoolweg genoemd. Met de vervening is de weg verdwenen.

Om de grond geschikt te maken voor boekweitverbouw werden een aantal arbeiders aangetrokken. Enkelen kwamen uit Smilde waar de eigenaren ook veenderijen hadden. Ze werden gehuisvest in een tiental keten in het noorden van Compascuum, het Voor-Compas.

Er moest veel gebeuren: de Runde kanaliseren en verdiepen, veel sloten gegraven en veenwegen aangelegd.

Het scheen eerst dat de eigenaren van plan waren om hier zelf de boekweitteelt ter hand te nemen. Maar waarschijnlijker is dat ze wilden uitproberen hoever ze konden gaan tegenover de Duitsers die hier hun weiderechten hadden.

Onder leiding van Gosselaar, een der eigenaren, werd het werk flink aangepakt. Naast het kanaliseren van de Runde werden sloten gegraven, greppels aangelegd en veen gehakt. Gröninger schrijft dat er soms 300-400 mensen aan het werk geweest zijn omdat Von Goslar best betaalde verlieten boeren, handwerkers en kooplui, ja sogar Juden hun werk en gingen hier veen hakken Gosselaar zou ongeveer ƒ30.000 voor dat werk hebben uitgegeven.

Van Holthe tot Echten schrijft dat bij dat werk wel de vereiste 100 roeden in acht genomen werd. Dat was de afstand van de grens waarbinnen geen boekweitakkers mochten worden aangelegd volgens het grenstractaat van 1784.

Met de grootscheepse aanpak van de nieuwe eigenaren kwam het weiderecht-conflict tot uit barsting. Ook de volmachten van de oorspronkelijke rechthebbenden, Altharen, Niederlangen en Wesuwe mengden zich erin. Volgens Gröninger werd direct de gerechtelijke weg bewandeld om tegen zulk eigenmachtig optreden de nodige rechtsbijstand te hebben. Maar zij traden ook handelend op en kwamen een paar keer in groten getale naar hier om sloten en greppels weer dicht te werpen. Van Nederlandse kant werd gesproken van 130-140 Duitsers die hier twee maal kwamen om de boel te vernielen, de laatste keer op 29 Mei 1861.

De politie kon tegen deze overmacht niets uitrichten, maar maakte procesverbaal op tegen 11 van hen wegens vernieling. In Augustus 1861 werden ze door de Rechtbank te Assen veroordeeld, de 2 aanvoerders (uit Niederlangen en Altharen) tot een jaar gevangenisstraf, de negen anderen tot 3 maanden. Ze werden bij verstek veroordeeld en het lukte niet om ook maar één van hen gevangen te nemen. Zeven van hen gingen in hoger beroep, maar ze behielden hun straf.

Men verschilde van mening over de uitleg van het grenstractaat van 1784. Maar het werd een onhoudbare toestand.

De burgemeester drong aan op onderhandelingen. In de Tweede Kamer werden vragen gesteld. De Minister antwoordde dat de zaak op internationaal niveau geregeld zou worden. Hij kondigde de status quo af voor dit gebied. Een kudde Duitse schapen die een paar dagen eerder waren opgebracht naar Emmen werd toen teruggegeven.

Op 16-8-1861 begonnen de onderhandelingen, ze duurden tot 7-9-1862. Het voornaamste resultaat was dat 4/15 van het Compascuum aan de Hannoveranen werd afgestaan als afkoop van hun weiderechten. Zij kregen dat in eigendom, de grootte was 452 ha. Het werd de 678 m. brede strook aan de grens, lengte 6500 meter. Het stond later bekend als het Zwartenberger- en Hebelermeerse Compascuum.

Andere bepalingen waren; die strook werd van het Compascuum gescheiden door een brede sloot, 2 meter breed en 1 m. diep. Die sloot staat nog als Breede Sloot bekend. Verder kregen de Duitsers de beschikking over een 100 m. brede strook langs het aan hun afgestane deel, dat ze 10 jaar lang mochten bebouwen. Wanneer men met een kanaal gevorderd zou zijn tot het Compascuum, moest er binnen 300 m. van het afgestane deel een kanaal worden gegraven. Dat kanaal moest binnen 20 jaar voor 2/3 gereed zijn. Gebeurde dat niet dan was er de sanctie dat de 100 m. strook eigendom werd van de Duitsers. Deze stok achter de deur had later tot gevolg dat Hoofdwijk III eerder gereed was dan het Oosterdiep.

Het Martelsdiep moest op dezelfde breedte en diepte blijven. Er moesten twee wegen worden aangelegd, één langs de Emmermarke, richting Emmen (Verlengde Groenedijk), de andere liep van Hebelermeer richting Nieuw Dordrecht. Deze weg kwam te liggen op plaats 40 en is later vervallen.

Van het afgestane gedeelte kregen de boeren van Schwartenberg de noordelijke helft, die van Hebelermeer de zuidelijke helft

De Duitse veroordeelden kregen gratie van Koning Willem III.

Tegelijk met deze overeenkomst werd ook het Emmercompascuum gescheiden. Ook daar kregen de Duitsers (Schwartenbergers) 4/15 deel van de grond.

Met deze overeenkomst hadden de eigenaren een flinke aderlating ondergaan, maar ze konden nu ongehinderd doorgaan met hun ontginning en verhuur van boekweitgrond.

COMPASCUUM NA 1862

Er werd zo gauw mogelijk begonnen met het verhuren (verpachten) van de grond voor boekweitverbouw. Het was de enige manier om inkomsten te hebben van hun aankoop, de vervening zou nog lang op zich laten wachten.

Het eerste huurcontract is van 8-4-1862. Er werden toen 53 perceeltjes (grootte onbekend, vermoedelijk 1 ha) verhuurd op de derde garve, de verhuurders kregen 1/3 van de opbrengst. De meeste huurders waren Duitse boeren. Deze verhuring is maar gedeeltelijk doorgegaan, vermoedelijk door de onderhandelingen. Er werd een andere regeling getroffen want in de herfst van 1863 verkocht Gosselaar de enige 22 akkers boekweit die er verbouwd was op die percelen. Er werd later niet weer op de derde garve verpacht.

H.F.Gosselaar, dan grondeigenaar en vervener te Emmen, verkocht zijn aandeel in het Compascuum aan Mr. Jan Albert Willinge Gratama, procureur bij het Gerechtshof in Assen Dat gebeurde bij een onderhandse koopakte van 15-7-1863. Koopsom ƒ45.000. H.F. Gosselaar bleef wel beheerder hier, na de verkoop van zijn aandeel.

In 1864 kwam er naast de verhuur van los boekweitland een nieuwigheid bij. Uit een contract van 4-6-1864; verhuurd werden toen percelen die lagen tussen de nieuwe weg en de Runde met de verplichting op dat perceel een woning te bouwen en te bewonen voor 1 Mei 1865. Er werd toen verhuurd: aan Hendricus Huussers, arbeider te Hebelermeer, 9,92 ha op plaats 33, pachtprijs ƒ992, aan Willem Feringa, arbeider te Adorf, 4.78 ha op plaats 32, pachtprijs ƒ478, aan Berend Hendrik Soelman, arbeider in Hebelermeer, 4.78 ha op plaats 32, voor ƒ478 en aan Berend Berends, arbeider te Lintloh, 7.40 ha op plaats 26, voor ƒ740.

Er werd in dit geval verpacht voor 12 jaren, gewoonlijk was dat 10 jaar.

Dit waren niet de eerste bewoners van hier, er woonden al enkelen waarvan geen huurcontract te vinden is.

De voorwaarden van zo'n verhuring waren meestal; de huur moest binnen 4 jaar in gelijke termijnen betaald worden - de huurder moest akkers aanleggen op 10 meter breedte - de weg, sloten en de Runde bij het perceel moest de huurder onderhouden. De huurder mocht voor eigen gebruik turf graven op het perceel waar hij woonde.

De verhuur van los boekweitland was al eerder begonnen. Vanaf 1865 plaatsten de eigenaren geregeld advertenties in de Ems- und Hase-Blätter van Meppen. Het ging over de verhuur van boekweitgrond. Die advertenties zullen hun geld wel opgeleverd hebben, hoe meer liefhebbers, hoe hoger de pachtprijs.

Er werd dan verhuurd met percelen van 1 ha. De voornaamste voorwaarden waren gewoon lijk: er werd verhuurd voor 10 jaar, de pachtprijs moest in 4 jaar betaald zijn, er mocht niet vaker dan 6 keer gebrand worden, er moesten greppels gegraven worden op 10 m. afstand, voor nattere grond kon dat 8 of zelfs 6,2/3 m. zijn. De huurprijs voor die 10 jaar schommelde eerst tussen 100 en 150 per ha, later liep die prijs op, soms tot meer dan 200.

Aan de verbouw van boekweit was veel risico verbonden. Naast goede opbrengsten waren er misoogsten. Door een natte periode kon het veen soms niet gebrand worden, door nachtvorst en slecht oogstweer kon de opbrengst erg tegenvallen.

Figuur Boekweit op hoogveen, Pauline Berens

Figuur Aardappels op dalgrond, Pauline Berens

Bij het niet voldoen van de pacht verviel de oogst aan de verhuurder en zo waren er nog wel eens verkopingen van op stam staande boekweit wegens wanbetaling. Veenboekweitverbouw was roofbouw en vroeg daarom veel grond. Na enkele jaren boekweit verbouwd te hebben daalden de opbrengsten sterk. Wanneer de grond uitgeboekweit was bleef het zo 'n 25-30 jaar braak liggen. Alleen grond die dicht bij een woning lag werd dan benut voor andere gewassen als er voldoende stalmest was. Kunstmest was toen onbekend.

De grond die verpacht was ging in verkoopwaarde sterk achteruit. Daar kon dan in 30 a  40 jaar geen inkomsten meer van komen, terwijl er wel lasten tegenover stonden. Een voorbeeld hiervan is het volgende. De gebroeders Cramer van Hebelermeer pachtten in 1866 plaats 36 van Gratama voor 20 jaar. De plaats was 35 ha groot, de pachtprijs was ƒ6.067,65 en moest binnen 4 jaar voldaan zijn. In 1873 kochtten ze diezelfde grond van Gratama voor 1.386. Dezelfde grond min 3 ha verkochten ze in 1904 aan dokter Prak uit Ter Apel voor 15.600. De vervening was toen op komst.

Bij de kanalisatie van de Runde en het opnieuw vaststellen van de zuidgrens van het Compascuum waren de eigenaren tekort gekomen. De zuidgrens werd nu de toen al geprojecteerde Verlengde Hoogeveense Vaart en het Martelsdiepje. Als compensatie kregen ze van de Bargerboeren 23 ha grond, waarvan 8 ha aan de Runde (in de Emmermarke) en 15 ha bij de nieuwe zuidelijke grens. De akte is van 13-7-1866.

In 1865 was er al sprake van verdeling van Compascuum tussen de eigenaren. Blijkbaar beviel het mandewerk niet langer. Er kwam een uitspraak van de Rechtbank van 3-4-1865 aan te pas waarin die verdeling bevolen werd. Mr. Hiddingh was het niet eens met de gang van zaken en ging in appèl. Daarmee werd voorlopig de verdeling en het opmaken van een plan van aanleg stop gezet.

Tenslotte werden de eigenaren het eens, bij akte van 23-7-1866, over de verdeling onderling en over het plan van aanleg. Op deze verdeling is het 100-jarig bestaan gebaseerd dat in 1966 gevierd werd.

Het plan van aanleg en de verdeling waren geregeld door de deskundigen H.F.Gosselaar en G.Lammerts van Emmen en Jan Rigterink, landmeter te Oosterhesselen.

Men kwam bijeen te Assen. Er lag een kaart van het Compascuum waarop de kanalen en we gen waren geprojecteerd die er zouden komen voor de vervening. Ook de weg waaraan de eerste bewoners toen al woonden en die zou vervallen als de vervening dat noodzaakte.

Op de kaart was Compascuum in vier kavels verdeeld, aangegeven met de kleuren geel, groen, wit en bruin. Iedere kavel was onderverdeeld in 11 percelen (plaatsen of gedeelten daarvan), die verspreid lagen over het hele Compascuum. Alles uitgezocht door de deskundigen, iedere kavel was 335 ha groot en was gewaardeerd op ƒ44.500. Door loting werd bepaald welk part men toegewezen kreeg. Gratama kreeg de geel gekleurde percelen, Hiddingh kreeg groen, Tonckens wit en van Holthe tot Echten en consorten kregen bruin.

Figuur Plattegrond Barger-Compascuüm 1865, J.B. Berens

HOE HET VERDER GING MET DE GROND

Gratama verkocht in 1867 een ha grond aan het Gemeentebestuur voor ƒ200, waarop een jaar later de school werd gebouwd. In 1873 volgde de verkoop aan de gebroeders Cramer. In 1873 verkocht hij ook zijn overige grond, 295 ha, aan een consortium uit Deventer die daarvoor de Deventer Veen Maatschappij (D.V.M.) hadden opgericht. De koopsom was ƒ100.000, een hoge prijs voor die tijd. De D.V.M. is hier lang eigenaar gebleven, de laatste grond verkochten ze lang na de 2^de wereldoorlog.

De erfgenamen van Hiddingh verkochten hun grond in 1898. De voornaamste kopers waren de gebroeders Bosscher van Stadskanaal met 180 ha en de Firma Scholten met 68 ha. De koopprijs was ongeveer 200 per ha.

De grond van Oldenhuis Tonckens kwam later door vererving in handen van een paar families Tonckens. Het is langzamerhand verkocht geworden. Een Tonckens van Valthermond is lang eigenaar geweest van de laatste 30 ha. De erven hebben het rond 1990 verkocht op één perceel na.

Van Holthe tot Echten verkocht in 1867 aan J.B.Wilken 8 ha a 300 en in 1870 aan het R.K. kerkbestuur 11 ha voor diezelfde prijs. Langzamerhand heeft hij zijn andere grond verkocht.

DE EERSTE BEWONERS VAN B.C. 1872

Hier is geprobeerd van deze pioniers een lijst op te maken, zie pagina 23. Op pagina 22 vindt u dezelfde lijst, gesorteerd op naam. Het lijstje gaat tot de zomer van 1872, omdat toen pastoor Vroom van Erica een lijst opmaakte van de Katholieken die hier woonden. Dat gebeurde in verband met het stichten van een kerk.

De lijst op pagina 25 is samengesteld uit gegevens van het Bevolkingsregister, de Burgerlijke Stand en uit pachtcontracten. Soms is gebruik gemaakt van doop-, trouw- en dodenboeken van naburige Duitse R.K. parochies. In enkele gevallen is een rechtbankverslag gebruikt.

De volgorde is opgesteld naar de datum waarop de familie of persoon schriftelijk wordt genoemd als inwoner van Compascuum, of Rundeveen zoals het eerst genoemd werd. Het is dus niet de vestigingsdatum, die is niet te vinden. Nummer 1 op de lijst betekent bijvoorbeeld dat de betreffende mensen het éérst genoemd werden als inwoner van Compascuum in schriftelijke bronnen.

De inschrijving in het Bevolkingsregister van Emmen is meestal te laat gebeurd. Soms werd een heel rijtje tegelijk ingeschreven, vermoedelijk was dan de veldwachter van Emmen op speurtocht geweest. Ook bij een volkstelling doken er weleens mensen op die niet eerder te boek stonden in Emmen. Lang niet alle nieuwelingen meldden zich daar.

Deze lijst is niet volledig. Tijdelijk huisden hier weleens mensen, soms is er in Emmen nog een naam van te vinden.

Het verloop onder deze pioniers is groot geweest. Vooral degenen die meer arbeider dan boekweitboer waren zijn vaak al gauw weer vertrokken. Daardoor staan er in dit lijstje nogal wat mensen die hier in 1872 al niet meer woonden.

De bewoners van de Maatschappij zijn hier bij B.C. gerekend. Ze hebben er ook altijd maatschappelijk en kerkelijk bij gehoord. Tot 1872 gaven ze als woonplaats ook Rundeveen of Compascuum op. Daarna werd dat langzamerhand Smeulveen, later schreef men Klazienaveen Noord. Ook de mensen die zich later vestigden ten westen van de Runde in het Barger Oosterveen gaven nog lang Rundeveen of Compascuum als woonplaats op.

Er is geprobeerd de lijst uit te werken door zoveel mogelijk gegevens van deze mensen en hun kinderen bijeen te brengen, zie pagina 25.

Verklaring der tekens:

Een * betekent geboortedatum, + datum van overlijden, x huwelijksdatum en --- onbekend.

Soms staat de plaats van overlijden tussen ronde haken ( ). Dat houdt soms in dat de persoon in questie in die plaats is overleden, bijvoorbeeld verdronk, maar daar niet woonde. Als Weiteveen in dit verband genoemd wordt, betekent dit dat iemand overleed in het verpleegtehuis in Weiteveen, voorheen Amsterdamscheveld. Psychiatrische inrichtingen waren er o.a. in Warnsveld, den Bosch, Venray en Zuidlaren.

Hier en daar staat achter een persoonsnaam, bijv. een aangetrouwde, een nummer waaronder die persoon elders terug te vinden is in de lijst, alsmede een paginaverwijzing.

Eerste bewoners - alphabetisch

Lijst van eerste bewoners

Eerste bewoners op lijstnummer

1. Gerardus Schoenmakers en Catharina Ruhof

9-9-1861.

Gerardus (Gradus) Schoenmakers, op 7-7-1824 geboren in Langeveen, gemeente Tubbergen, kende Gosselaar, zie DE VERKOOP VAN HET COMPASCUUM op pagina 13, uit militaire dienst. Gradus Schoenmakers trouwde op 29-8-1851 te Vriezenveen met Catharina Ruhof (of Rohof). Zij was op 24-9-1832 geboren in Schijndel (Nrd.Brabant). Haar ouders woonden later in Vriezenveen.

Hun oudste kind werd in Vriezenveen geboren, het tweede in Langeveen. Vandaar vertrokken ze naar Valtherveen, gemeente Odoorn. Daar werd toen, met de vervening in aantocht, nog volop boekweit verbouwd. Van hen werden daar twee kinderen geboren.

In de gemeente Emmen werden ze op 9-9-1861 ingeschreven. Ze hebben hier in het Voor-Compas gewoond op plaats nr. 11. Naast hun boerenbedrijf hadden ze een herberg.

Hier zijn nog vier kinderen geboren. De dochter Gerardina verdronk in een sloot op 22-11-1862, 8 jaar oud. Zij was de eerste dode van hier en werd in Rütenbrock begraven. Gradus Schoenmakers overleed op 11-10-1880, zijn vrouw op 28-10-1898. De oudste zoon, Albartus (Bats), bleef op de oude stee, na 1918 vertrok hij naar Bargeroosterveld, waar zijn broer Johannes (Jans) al lang woonde. De vier dochters emigreerden naar Amerika, de zoon Jan vertrok naar Duitsland.

De grootvader van Schoenmakers (Schoemakers, Schoenmaker) was geboren in Haselünne en in 1786 te Wateringen bij Delft getrouwd met Anna Oomes uit Leiden. Dit paar heeft ook in Schwartenberg bij Rütenbrock gewoond. Daar overleed die grootvader op 5-8-1801.

Kinderen Schoenmakers-Ruhof:

2. Willem Rabbers en Stijntje Hoving

19-11-1861.

Willem Rabbers werd op 13-8-1830 geboren als oudste kind van Reinder Rabbers en Aaltien Leupen, landbouwers in Noordbarge. Later, in 1860, waren ze arbeiders in Nieuw Dordrecht. Hij trouwde op 27-10-1860 te Emmen met Stijntje Hoving, arbeidster in Smilde, geboren op 27-9-1839 in Meppen, gemeente Zweeloo.

Op 19-11-1861 werd hier hun eerste kind, Jannes, geboren. Bij de geboorteaangifte gaf Rabbers op landbouwer te zijn in Rundeveen. Het is dan voor het eerst dat die plaatsnaam opduikt in de Burgerlijke Stand van Emmen. Het was tevens de eerste geboorte van hier.

In de volgende jaren werden hier van hen nog vijf kinderen geboren. Afwisselend gaf Rabbers als beroep op arbeider of landbouwer. Evenzo deden anderen dat. Het waren landbouwers die soms ook bij anderen werkten of arbeiders die ook aan boekweitteelt deden.

In 1873 waren ze landbouwers in Smeulveen (Maatschappij).

Gerekend naar overlijdensaangiften hebben ze eerst gewoond in het Voor-Compas bij Hoffard (32, pagina 56).

Op 30 Aug. 1873 was er bij Rabbers een boerenboeldag door vertrek naar N.-Amerika. Verkocht werd; 1 paard, 2 stuks hoornvee, 40 schapen, 4 varkens, allerhande boerengereedschap en op stam staan de aardappels en 6 bunder boekweit. Het lijkt er niet op dat Rabbers door armoede is vertrokken.

De familie Rabbers vertrok op 12-9-1873 naar de Ver. Staten. Ze gingen naar Granville, staat Michigan. Daar zijn ze blijven wonen.

Kinderen Rabbers-Hoving:

3. Albert Moes en Jentje Vos

15-3-1862.

Als tweede kind werd hier op 15-3-1862 geboren, Albert, zoon van Albert Moes en Jentje Vos. Beiden waren geboren in Smilde, Albert Moes op 18-10-1824, zijn vrouw op 30-9-1831. Ze trouwden op 3-7-1853 te Assen. Hun oudste kinderen werden in de gemeenten Smilde, Norg en Assen (Kloosterveen) geboren.

Hier werd op 7-10-1864 nog hun dochter Hillegien geboren. Daarna zijn ze verhuisd naar Nieuw-Amsterdam.

Albert Moes was arbeider, in Nw. Amsterdam was hij later veenbaas. Hij overleed daar op 11-9-1885, zijn vrouw op 16-10-1902.

Kinderen Moes-Vos:

4. Gosem de Vries en Zwaantje Nijsingh

5-4-1862.

Ze kwamen op 30-3-1860 van Smilde naar de gemeente Emmen. Vermoedelijk hebben ze eerst in Vastenow (Nieuw Dordrecht) gewoond, evenals Lubbers (8, pagina 32). Hier is als datum de geboorte van Marten aangehouden.

Beiden geboren in Smilde, Gosem de Vries op 9-1-1826, Zwaantje Nijsingh (Niezing, Nijsing) op 4-9-1830. Ze waren daar op 14-11-1851 getrouwd.

Hun oudste kinderen waren geboren in de gemeente Norg en Smilde. Hier werd op 5-4-1862 hun zoon Marten geboren.

Ze zijn hier blijven wonen, tijdelijk (1870-1872) hebben ze in de gemeente Sleen gewoond. Ook enkele kinderen hebben hier lang gewoond, Marten verhuisde in 1916 naar Zwartemeer. De zoon Jan heeft nog een tijdlang in Schöninghsdorf gewoond en is toen naar Amerika vertrok ken. Gerardus ging in 1884 naar Amerika, ook Marten is daar een korte tijd geweest. Albert en Egbert werden schipper, Rense heeft hier lang gewoond.

De familie de Vries woonde later ten westen van de Runde, ongeveer tegenover plaats 32. Zwaantje Niezing overleed op 2-10-1878, Gosem de Vries op 18-12-1906. Na de dood van Zwaantje Nijsingh was bij de Vries haar zuster Aaltje Niezing, geboren 3-9-1832 te Smilde, zij overleed 5-8-1890 bij de Vries.

Kinderen de Vries-Nijsingh:

5. Klaas Vos en Sijbrigjen van den Berg

30-7-1862.

Klaas Vos, in Smilde geboren op 25-11-1825, trouwde te Assen op 17-4-1850 met Sijbrigjen van den Berg, geboren in Terwispel, gemeente Opsterland, op 8-12-1829.

Vos was arbeider, eerst in Kloosterveen, Assen en Smilde, daarna weer te Kloosterveen, gemeente Assen.

Hun vijfde kind werd hier geboren op 30-7-1862. Ze hebben hier niet lang gewoond, in 1865 woonden ze in Nieuw-Amsterdam. Klaas Vos overleed daar op 8-11-1881. Zijn vrouw her trouwde met Thomas Bakker, geboren 1832 in de gemeente Rauwerderhem. Zij overleed te Nieuw-Amsterdam op 3-7-1913, Bakker op 16-4-1917.

Kinderen Vos-van den Berg:

6. Harm Hindrik Kramer en Maria Gesina Tholen

4-11-1862.

Harm Hindrik (Minne) Kramer werd op 8-8-1838 geboren in de Maten. Zijn vader was geboren in Haren (Duitsland).

Voor zijn trouwen huisde Kramer hier alleen, evenzo deden enkele anderen dat. Op 4-11-1862 verkocht hij via notaris Oostingh 63 schapen, gezamelijke opbrengst ƒ364,50. Kramer was toen inwoner van het Compascuum.

Hij trouwde op 10-10-1863 te Rütenbrock met Maria Gesina Tholen, geboren 3-9-1840 in Lindloh. In Emmen trouwden ze nog eens op 29-6-1864. Ze woonden toen te Rundeveen in het Voor-Compas.

Van dit huwelijk waren twee kinderen, Maria Gesina en Jan Harm. Maria Gesina Tholen overleed op 4-7-1870, zij werd in Rütenbrock begraven.

Kramer hertrouwde, Emmen 29-5-1873, met Johanna Susanna Rutgers (eigenlijk Ratgers), geboren op 15-8-1845 in Nieuwe Pekela. Van dit huwelijk was Johannes Gerardus (Geert). Vrouw Kramer-Ratgers stierf op 24-9-1878. Kramer trouwde nog eens, Emmen 30-12-1881, met Maria Tecla Bücking. Zij was op 28-3-1843 geboren in Heede D. Uit dit huwelijk werd Johan Wilhelm geboren.

Kramer (Kroamer Minne) overleed hier op 15-5-1903, Maria Tecla Bücking op 9-2-1923.

De zoon Harm heeft in de Maatschappij gewoond, Geert werd in de Eerste Wereldoorlog vervener en kocht nogal wat grond, maar ging ook failliet toen de turf- en grondprijzen kelderden. Zoon Willem was, ongehuwd, boerenknecht in Rütenbrock.

Kinderen Kramer-Tholen:

Kinderen Kramer-Rutgers:

Kind Kramer-Bücking:

7. Johann Heinrich Robben en Anna Gesina Fischer

4-11-1862.

Robben kocht op 4-11-1862 schapen van Kramer (6, pagina 30). Beiden waren toen al inwo ners van Rundeveen, daarom is hier die datum aangehouden.

Heinrich Robben, op 12-3-1822 in Lindloh geboren, trouwde op 1-7-1856 te Rütenbrock met Gesina Fischer, eveneens in Lindloh geboren, op 20-7-1822. De vader van Robben was in Haar geboren, de grootvader in Dankern.

Hun oudste kinderen waren geboren te Lindloh. Op 11-3-1864 werd hier van hen een levenloos kind geboren. Dokter Schönfeld uit Emmen deed hiervan aangifte bij de Burgerlijke Stand, hij was bij de bevalling geweest. In noodgevallen maakte de dokter dus soms toch de 2 a 3 uur durende reis naar hier. Een op 6-1-1866 geboren kind overleed enkele maanden later.
Ze woonden hier aan de Streek, later ook wel Schoolweg genoemd, op plaats nr. 35. Later hebben ze aan de westkant van de Runde gewoond, dat toen Barger Oosterveen werd genoemd.

Gesina Robben-Fischer overleed op 7-3-1887, Hendrik Robben stierf op 16-9-1888. Van hun zoon Joseph (Robben-Joop) is een talrijk nageslacht.

Kinderen Robben-Fischer:

8. Albert Lubbers en Janke Ludzerds Doornbos

22-11-1862.

Eén van de buren die aangifte deden van het overlijden van het meisje Schoenmakers (1) op 22-11-1862, was Albert Zondervan, 43 jaar, arbeider te Rundeveen. Wel was het gezin Zondervan al op 30-3-1860 van Smilde naar deze gemeente gekomen,maar ze hebben toen eerst in Vastenow (Nieuw Dordrecht) gewoond.

Waarom hij zich lange tijd Zondervan heeft genoemd is onbekend. Hij was Albert Lubbers (of Lubberts), geboren in Smilde op 22-7-1818. Hij trouwde op 27-3-1850 in de gemeente Ooststellingwerf met Janke Doornbos, geboren 21-5-1818 in Wijnjeterp, gemeente Opsterland.

Hun oudste kinderen werden in Ooststellingwerf geboren, daarna hebben ze in Smilde gewoond. In Vastenow werd hun zoon Harm geboren. De oudste zoon werd ingeschreven als Lubbers, de volgende drie als Zondervan. Door de rechtbank werd later die namen veranderd in Lubbers, alleen Markus behield de naam Zondervan.

Janke Doornbos overleed hier op 16-7-1867. Lubbers (er staat dan bij ook genaamd Zondervan) hertrouwde op 2-7-1868 in Emmen met Annechien Postema, geboren 29-5-1831 in de gemeente Leek. Uit dit huwelijk werden twee dochters geboren.

Albert Lubbers stierf op 18-4-1876. Annechien Postema hertrouwde op 13-6-1878 met Harm Meijering (15, pagina 39). Zij overleed op 29-3-1904 in Munsterscheveld.

In de volksmond stond deze familie nog heel lang als Zondervan bekend. Drie zonen werkten later in Duitsland en werden daar Katholiek. De oudste van hen, Egbert Alberts, heeft hier gewoond. De tweede, Ludserd Alberts, was scheper in Brok (Wesuwe), toen hij daar ongehuwd overleed. Men schreef daar van Hermann Caspar Lübbers. Markus was hier na 1886 niet meer te volgen. De zoon Harm was pachtboer in Versen D.

Kinderen Lubbers-Ludzerds Doornbos:

Kinderen Lubbers-Postema:

9. Johannes Dijks en Roelfje Smits

29-12-1863.

Johannes Dijks, op 27-12-1826 geboren in Sleen, trouwde in Odoorn op 12-5-1855 met Roelfje (of Roelfien) Smits, op 24-2-1827 te Anloo geboren.

Ze waren eerst landbouwers in Exloërveen. Daar werden hun oudste kinderen geboren, de laatste op 21-11-1861.

Hier werd op 29-12-1863 hun zoon Hindrik geboren, die enkele jaren later overleed (verdronken). Ze hebben hier gewoond aan de Schoolweg-Zuid. Na 1875 is de familie Dijks vertrokken naar Vastenow (Nieuw Dordrecht) en vandaar naar Weerdinge.

Johannes Dijks stierf op 27-5-1897 als landbouwer te Weerdinge, zijn vrouw was daar al eerder, op 3-1-1891 overleden.

Kinderen Dijks-Smits:

10. Jan Harm Klifman en Aaltje Wolters

6-5-1864.

De familie Klifman kwam op 6-5-1864 van Coevorden naar hier. Ze hebben ongeveer 6 jaar in de Maatschappij gewoond.

Jan Harm Klifman, op 5-12-1836 geboren te Coevorden, trouwde daar op 2-5-1860 met Aaltje Wolters, in Achterhorn bij Emlichheim geboren op 14-3-1834. Zij was toen dienstmeid in Coevorden. De vader van Klifman was geboren in Lage, ook Duitsland.

De eerste jaren woonden ze in Coevorden. Ze zijn er op 28-4-1870 ook weer naar toe gegaan. Klifman werd toen tolgaarder in Mars in die gemeente.

Aaltje Wolters overleed op 5-12-1908 in Wijnharst, gem. Coevorden, Harm Klifman stierf op 31-12-1921 te Coevorden.

Kinderen Klifman-Wolters:

11. Johann Hermann Keuter en Anna Angela Ahlers

10-5-1864.

Harm Keuter, op 16-3-1835 te Rütenbrock geboren, trouwde daar op 10-5-1864 met Angela Ahlers (of Alers), in Schwartenberg geboren op 17-6-1841. Bij hun huwelijk staat als toekomstige woonplaats Berger Moor. Zo kon B.C. ook genoemd worden.

In het Bevolkingsregister van Emmen werden ze op 31-8-1865 ingeschreven. Ze hebben hier eerst in de Maatschappij gewoond. In 1873 zijn ze vertrokken naar Zwartemeer, waar toen de bewoning op gang kwam. Angela Ahlers overleed daar op 24-7-1915, Harm Keuter is er op 22-10-1920 gestorven.

Bij de geboorteaangifte van de tweede zoon, Gerhard Herman (Geert), werd zijn naam verschreven tot Koiter.

De grootvader van Keuter was in Tinnen geboren.

Kinderen Keuter-Ahlers:

12. Arend Strijks en Hindrikkien Hindriks

17-5-1864.

Arend Strijks, geboren 23-2-1823 in Zweeloo en Hindrikkien Hindriks, op 12-8-1824 geboren in Sleen. Ze trouwden op 18-12-1850 te Emmen. Strijks (soms Strijk of Strieks) was toen boerenknecht in Zuidbarge, zij werkte in Zuid-Sleen.

Later was Strijks arbeider in Sleen en in 1862 woonden ze in Schoonoord. Vandaar werden ze in deze gemeente ingeschreven op 17-5-1864. Hier woonden ze in de Maatschappij. Op 7-8-1866 werd van hen een levenloos kind geboren. Op 16-1-1868 overleed Hindrikkien Hindriks.

Strijks werd op 19-5-1869 door de rechtbank te Assen veroordeeld tot een jaar gevangenis straf en het betalen van de kosten, ƒ50,95. Hij had in de vroege morgen van 11-2-1869 een hoeveelheid aardappels, ongeveer een half mud, weggenomen van Pieter Hoge of van der Aa (81, pagina 101). Er waren drie getuigen; Jan Harm Klifman (10, pagina 34), Jan Willem Mulder (82, pagina 102) en Hette Nuismer (73, pagina 94), onbezoldigd rijksveldwachter, allen wonend in Smeulveen. Ook Elisabeth Kessens die toen samenwoonde met Strijks, getuigde. Zij verklaarde dat de beklaagde die nacht zijn keet was uitgeweest, zij wist niet waarom.

In 1876 was Strijks arbeider in Ter Apel. Hij trouwde in Vlagtwedde op 24-5-1876 met Susanna Elisabeth Kessens, op 4-11-1829 in Haren D. geboren.

Na een poos in Duitsland te hebben gewoond, verbleven ze later weer in B.C., ten westen van de Runde. Strijks overleed daar op 28-6-1890, Elisabeth Kessens op 1892.

Kinderen Strijks-Hindriks:

13. Johann Bernard Heitel en Maria Angela Arends

24-6-1864.

Berend Heitel werd op 17-2-1827 geboren in Schwartenberg, zijn vader kwam van Darme bij Schepsdorf (Lingen). Maria Angela Arends (of Arens) was op 26-9-1832 geboren te Neurhede. Ze trouwden op 11-10-1856 in Rütenbrock.

Ze woonden eerst in Schwartenberg, daar werden hun drie oudste kinderen geboren, die jong zijn overleden. Hier werd op 24-6-1864 Johannes geboren. Hij werd als eerste van hier gedoopt te Rütenbrock. Ook dit kind is jong gestorven. In 1867 werd Hindrik geboren en in 1871 Anna Margaretha.

De Heitel's hadden in Schwartenberg de huisnaam Kucks. Die naam werd ook nog eens in Emmen gebruikt, in 1868 bij een overlijdensaangifte. Die huisnaam hadden ze omdat de oude Heitel ingetrouwd was bij Theodor Kuck. In Emmen werd de naam Heitel verschreven tot HAITEL.

De familie Heitel woonde hier in de Maatschappij. Later zijn ze vertrokken naar Bargeroosterveld. Daar wonen de meeste nakomelingen. Angela Arens overleed op 11-11-1908, Berend Heitel op 1-1-1909.

Kinderen Heitel-Arends:

14. Bernard Heinrich Tubben en Catharina Margaretha Fuhler

24-6-1864.

Peter bij het dopen van Johannes Heitel (13, pagina 37) was Bernard Heinrich Tubben (of Többen), landbouwer te Compascuum, zoals de pastoor van Rütenbrock toen schreef.

Tubben was op 10-1-1822 in Lindloh geboren. Zijn vader kwam van Hollen in Ostfriesland. Margaretha Fuhler, geboren 4-11-1823 te Rütenbrock, was de derde vrouw van Tubben. Ze waren op 11-1-1859 in Rütenbrock getrouwd.

Tubben was eerst getrouwd, Rütenbrock 27-11-1849, met Maria Tecla Suelmann, in 1823 te Lindloh geboren. Zij overleed op 21-7-1854 in Schwartenberg. Hij hertrouwde op 10-7-1855 met Anna Gertrud Heitel, geboren 1829 in Schwartenberg. Zij stierf daar op 12-11-1856.

Hier woonden ze in de Maatschappij. In enkele jaren overleden daar; op 19-1-1875 de dochter Margaretha Adelheid, op 12-2-1878 Bernard Heinrich Tubben en zijn vrouw op 22-8-1879.

De zoon Gerhard Heinrich heeft eerst in Munsterscheveld gewoond, later in Klazienaveen. Hij was getrouwd met Anna Dina Nüssen, ze vierden op 25-9-1948 hun 60-jarig huwelijk. Ze hebben een talrijk nageslacht.

Kinderen Tubben-Suelmann:

Kinderen Tubben-Fuhler:

15. Harm Meijering en Albertje Brinks

12-8-1864.

Harm Meijering, op 22-3-1822 in Dalen geboren, trouwde daar op 28-6-1845 met Albertien Brinks, geboren 27-1-1823 te Emmen.

Hun oudste kinderen werden in Dalen geboren, daarna woonden ze in Nieuw Buinen, gemeente Borger. In Emmen werden ze op 12-8-1864 ingeschreven, komend van Borger.

Op 6-12-1865 werd hier hun dochter Gesien geboren en op 23-7-1871 dochter Aaltje. Dit kind overleed op 30-12-1871. Twee dagen later, op 1-1-1872, stierf vrouw Meijering-Brinks.

Harm Meijering hertrouwde op 13-60-1878 in Emmen met Annechien Postema, weduwe van Albert Lubbers (8).

Ze hebben eerst in het Voor-Compas gewoond, later aan de Schoolweg-Zuid. De Meijerings hebben hier lang gewoond, ook een paar kinderen van hen. Op 8-5-1885 werd hier hun hele hebben en houden verkocht wegens huurschuld (misoogst?). Hun woning werd op afbraak verkocht.
Na eerst nog in Weerdingerveen gewoond te hebben, overleed Meijering op 14-3-1902 in Munsterscheveld. Annechien Postema stierf daar op 29-3-1904.

Op 7-11-1953 werd te Ter Apel de dochter Hendrikje, toen opoe Smit, 100 jaar. Ze wist nog veel van vroeger en dat werd door een verslaggever dankbaar aangegrepen. Ze was zo oud geworden door hard te werken en droog brood te eten. "Er werd op het veen een woonhutje gebouwd, waarvan u zich de bouw en inrichting wel niet zal kunnen voorstellen. We moesten planken onder de stoelpoten slaan opdat de poten niet in het veen zouden wegzakken. Tegen de wand was een grote kei geplaatst en daarvoor werd op de grond het vuur door middel van turven aangelegd, dienende niet alleen voor warmte maar ook voor kookdoeleinden; boven het vuur een ijzeren ketel, met een ketting opgehangen aan de zoldering. 's Morgens moest ik van moeder met een bezem de as over de vloer verspreiden, zoals vroeger in cafe's wel zand werd gestrooid om de vloer een helder aanzien te geven. Een heel enkele keer bezocht ik de school, maar het was bitter noodzakelijk bij te dragen in het onderhoud van het gezin."

Hendrikje is 107 jaar geworden en een tijdje de oudste inwoonster van Nederland geweest.

Kinderen Meijering-Brinks:

16. Bernard Sandmann en Anna Margaretha Manning

15-9-1864.

Bernard Sandmann, op 31-12-1835 geboren in Lindloh, trouwde,Rütenbrock 3-6-1862, met Anna Margaretha Manning, geboren in Rütenbrock op 3-2-1839. Sandmann was timmerman-landbouwer. Ze hebben eerst nog in Ter Apelkanaal gewoond. In Emmen werden ze op 15-9-1864 ingeschreven, komend van Vlagtwedde. Ze woonden in het Voor-Compas. Een zoon heeft hier lang gewoond, de andere zoon woonde in Emmercompascuum. Twee getrouwde dochters zijn jong overleden. Margaretha Manning overleed hier op 29-7-1883. Sandmann stierf op 9-2-1915 bij zijn dochter in Wesuwermoor. De Sandmans stammen van Lohne in Oldenburg.

Kinderen Sandmann-Manning:

17. Gerhard Wilkens en Helena Janknecht

4-10-1864.

Bij een geboorteaangifte op 4-10-1864 door Kramer (6, pagina 30) staat als getuige vermeld Geert Wilkens, 30 jaar, arbeider te Rundeveen.

Deze Wilkens stamde vermoedelijk van Heede. Helena Janknecht, geboren te Walchum op 4-2-1843, stierf hier op 29-6-1865, 21 jaar oud. Zij werd begraven in Rütenbrock.

Vermoedelijk is Geert Wilkens toen teruggekeerd naar Duitsland.

18. Bernard Heinrich Suelmann en Maria Margaretha Müller

..-10-1864.

Bernard Heinrich Suelmann, later Sulmann, geboren 28-1-1816 in Lindloh, trouwde op 2-7-1844 te Rütenbrock met Margaretha Müller, geboren 20-3-1820 in Schwartenberg.

Hun oudste kind, Johann Wilhelm (86, pagina 106) werd geboren in Rütenbrock. Daarna woonden ze in Hebelermeer, daar zijn hun andere kinderen geboren. Suelmann huurde hier op 4-6-1864 een perceel grond met de voorwaarde daarop voor 1 mei 1865 een woning te bouwen en te bewonen. Sulmann deed zelf aangifte te Emmen van het overlijden van zijn 18-jarige dochter Anna Maria op 19-9-1865. Volgens het dodenboek van Wesuwe is zij te Brook overleden en in Wesuwe begraven. Zoals meer leden van deze uitgebreide familie hadden ook zij de huisnaam Kloet(en). De familie woonde later in Zwartemeer, twee zoons en een dochter hebben daar ook gewoond. Een kleinzoon was de bekende Johann Hermann die lang vakbondsbestuurder en gemeenteraadslid was. De zoon Anton was betrokken bij een vechtpartij en vertrok daarom naar Amerika. Margaretha Müller overleed op 4-4-1881. Sulmann hertrouwde, Emmen 6-3-1883, met de wed. Wielage-Wilken. Hij overleed op 26-5-1886 in Zwartemeer.

Kinderen Suelmann-Müller:

19. Johann Heinrich Kollmer

14-11-1864.

Heinrich Kollmer en Heinrich Hüsers (20, pagina 44) woonden aan de Runde toen zij op 14-11-1864 Johannes Hendrikus Veltrop (112, pagina 131) mishandelden. Ze kregen hiervoor elk 2 maanden gevangenisstraf + ƒ8,- boete en moesten aan kosten ƒ13,63 betalen.

Deze Kollmer (of Kolmer, Colmer) huisde hier toen vermoedelijk alleen in een keet of hut. Ook van anderen is zoiets bekend, b.v. Jan Berend Wilken (47, pagina 70) en Joseph Teiken (102, pagina 122). Hendrik Kollmer staat niet op de lijst van 1872. Later woonde hij hier wel weer, in Zwartemeer. Hij was op 2-8-1841 geboren in Hebelermeer. Hij trouwde, Wesuwe 5-3-1867, met Anna Gesina Krüssel. Zij was 30 jaar ouder dan hij en in 1810 te Hebelermeer geboren. Ze woonden in Hebelermeer, Gesina Krüssel overleed daar op 25-4-1878.

Kollmer kwam hier terug met Maria Anna Reis, geboren 23-12-1851 in Hebelermeer. De inschrijfdatum voor die twee is 17-10-1879. Er werd een kind geboren dat een half jaar werd. Maria Anna Reis stierf op 17-6-1880 bij haar broer Peter Reis (111, pagina 130).

Hendrik Kollmer hertrouwde op 29-8-1880 in B.C. met Maria Catharina Klönne, in 1860 geboren, ook in Hebelermeer. Ze woonden in Zwartemeer. Op 16-11-1894 trouwden ze ook in Emmen, waarbij hun kinderen werden gewettigd. Catharina Klönne overleed op 28-12-1906. Kollmer trouwde nog eens, Emmen 25-4-1907, met Margaretha Wilken, te Altenberge geboren in 1841. Zij was toen weduwe van achtereenvolgens Johann Heinrich Wielage, Bernard Heinrich Sulmann (18, pagina 42) en van Anton Wilken. Margaretha Wilken is op 23-7-1916 bij haar zoon Harm Wielage aan de Limietweg gestorven. Hendrik Kollmer overleed op 28-11-1919 in het ziekenhuis te Zwolle. De Kollmers stammen van Lahn bij Werlte.

Kinderen Kollmer-Klönne:

20. Heinrich Hüsers en Maria Catharina Berken

14-11-1864.

Hüsers woonde op 4-6-1864 nog in Hebelermeer. Hij huurde toen een deel van plaats 33, met de verplichting er een woning op te bouwen voor 1-5-1865. Hier is de datum aangehouden waarop de zoon Johann Heinrich hier woonde. Heinrich Hüsers, op 16-2-1819 geboren te He belermeer, trouwde op 16-4-1844 in Wesuwe met Catharina Berken, geboren 23-1-1817, ook in Hebelermeer. Op de lijst van pastoor Vroom staan maar twee van hun kinderen, Johann Hermann en Bernard Heinrich, de anderen verbleven in Duitsland. Ze zijn later vertrokken naar Schöninghsdorf. Hüsers overleed daar op 2-8-1881, zijn vrouw op 7-2-1904. Sommige kinderen van hen hebben hier gewoond. De zoon Johann Heinrich kende het molenaarsvak. Hij werd Muller-Hendrik genoemd. Hij heeft gewerkt in Roswinkel, Nw. Dordrecht en B.C., later woonde hij in Zwartemeer.

Kinderen Hüsers-Berken:

Figuur Johann Wilhelm Specken en Anna Maria Hüsers

21. Bernard Heinrich Schulte

1-12-1864.

Bernard Heinrich Schulte, geboren te Altharen op 16-4-1808, was weduwnaar van Angela Adelheid Robben toen hij naar hier kwam met drie volwassen kinderen. Ze hadden in Dankern gewoond en daarna een korte tijd in Sellingerbeetse. Ze kwamen op 1-12-1864 naar hier.

Ze woonden in de Maatschappij. Van een dochter werd op 10-2-1866 een kind geboren, dat vijf dagen later overleed. Het werd te Rütenbrock begraven. De andere dochter, Maria Adelheid, kreeg op 19-7-1866 een kind dat werd aangegeven als Grieta Aleid. Adelheid trouwde later met Gerhard Fischer, haar dochter trouwde met een zoon van Fischer uit zijn eerste hu welijk. Ze zijn allen naar Amerika vertrokken.

Bernard Heinrich Schulte overleed op 8-12-1868. Hij werd in Erica begraven. Sinds de oprichting van een R.K. kerk en begraafplaats te Erica in 1866 werden bijna alle Katholieken van hier daar begraven, tot hier in 1876 een eigen kerkhof kwam.

Van de zoon, hij werd Feiken-Harm genoemd, ging het verhaal dat hem een arm stukgeslagen werd bij een ruzie die ontstond bij het richten van een huis of schuur. Deze Harm trouwde met Maria Gesina Bruns van Tuntel. Dit huwelijk was kinderloos. Na de dood van zijn vrouw is Hermann Schulte vertrokken naar Amerika (Missouri) samen met de Fischers.

Kinderen Schulte-Robben:

22. Bernardus Thier en Anna Gesina Kramer

7-12-1864.

Bernard Thier was op 18-8-1839 geboren in Mussel (Onstwedde). Zijn vader was smid en in Billebeck D. geboren. Later woonde die familie in de Maten.

Bij een verhuring van boekweitveen op 7-12-1864 was Thier één van de huurders. Hij woonde toen in de Maatschappij, samen met Anna Gesina Kramer (of Cramer), geboren in Altenberge. Van hen was geen huwelijk te vinden.

Thier mishandelde op 7 en 8 Mei 1865 zijn buurman Franz Gielbers (31, pagina 55) en diens vrouw. Hiervoor werd hij tot 15 dagen gevangenisstraf veroordeeld. Tijdens het ondergaan van die straf overleed hij op 21-7-1865 te Assen. Volgens de overlijdensakte woonde hij te Kolonie bij de Runde en was hij ongehuwd.

Op 8-9-1865 werd hier van hen een kind geboren. Het werd te Emmen aangegeven door Johann Bernard Cramer, 53 jaar, arbeider te Oldenberg (Altenberge). Hij verklaarde dat zijn dochter Anna Gesina Cramer, arbeidster te Oldenberg, op 8-9-1865 bevallen was ten huize van haar bruidegom. Naam van het kind Jan Berend.

Bij de doop in Rütenbrock van deze Johann Bernard trad als meter op Anna Helena Driever-Schumacher (38, pagina 61), ook wonend te Compascuum. Anna Gesina Kramer is vermoedelijk kort daarna teruggekeerd naar Duitsland met haar zoon.

23. Johann Book en Anna Maria Budde

..-..-1864.

Johann (Jan) Book, op 17-12-1825 geboren in Altenberge, trouwde te Wesuwe op 26-11-1850 met Maria Budde, in Brok (ook wel Brook genaamd, bij Wesuwe) geboren op 19-10-1825.

Book, op 20-8-1864 landbouwer in Emen bij Haren, huurde hier toen 3 ha grond op het wes teinde van plaats 36 met de verplichting van woningbouw voor 1-5-1865.

Ze hadden eerder in Dankern gewoond, daar waren hun kinderen geboren. De drie zoons heb ben hier ook gewoond, later vertrok één van hen naar Wezuperbrug gemeente Zweeloo, een andere is verhuisd naar Hesepertwist.

Maria Budde overleed hier op 30-9-1888, Jan Book op 25-7-1890.

Kinderen Book-Budde:

24. Jan Hindrik Heine

22-1-1865.

Hendrik Heine werd op 22-1-1865 ingeschreven in deze gemeente, komend van Odoorn. Hij heeft vermoedelijk de eerste jaren hier alleen gewoond.

Heine was op 17-6-1844 geboren in Zandberg en trouwde op 31-5-1870 te Rütenbrock en in Emmen op 23-9-1870 met Maria Angela Wösten, geboren te Lindloh, 1-11-1838. In Emmen gaf hij op schaapherder te zijn in Rundeveen.

Ze hebben in de Maatschappij gewoond, later verhuisden ze naar Bargeroosterveld. Angela Wösten overleed daar op 12-7-1897, hun huwelijk was kinderloos.

Hendrik Heine hertrouwde, Emmen 1-10-1897, met Marijke Helena Emmerink, geboren 3-10-1865 in Valtherveen. De drie zoons van dit huwelijk schreven hun naam als Heinen.

Jan Hindrik Heine overleed te Bargeroosterveld op 28-9-1915, Marijke Helena Emmerink op 17-7-1953.

Kinderen Heine-Emmerink:

25. Hermann Heinrich Borgmann en Anna Angela Wilken

31-4-1865.

De familie Borgmann werd op 31-4-1865 te Emmen ingeschreven, komend van Wesuwe. In October 1865 pachtten ze 10 ha grond op plaats 34, met de voorwaarde er een woning op te bouwen. Borgmann, op 29-4-1812 geboren in Altharen, trouwde op 5-5-1840 te Wesuwe met Anna Angela Wilken (soms Lammers), geboren in Lathen op 12-9-1808. Ze woonden eerst in Wesuwe, hun kinderen werden daar geboren. Hier woonden ze aan de Streek (Schoolweg) op plaats nr. 34. Hermann Heinrich Borgmann overleed op 10-12-1892, zijn vrouw op 4-11-1893. Via hun zoon Johann Joseph hebben ze een talrijk nageslacht.

Kinderen Borgmann-Wilken:

Kinderen van Johann Joseph:

26. Willem Feringa en Anna Tecla Einhaus

1-5-1865.

Met deze datum zijn in Emmen een rijtje Compascumers ingeschreven die hier waarschijnlijk al eerder woonden. Misschien had de veldwachter van Emmen een rondtocht gemaakt.

Willem Feringa, geboren op 6-10-1805 te Groningen, trouwde op 7-5-1829 in Twist met Anna Tecla Einhaus (Einhus, Enhus), in Hesepertwist geboren op 9-1-1805.

De geboorte van Feringa was in Groningen niet te vinden. Misschien is hier een naamsverandering in het spel. Er werd op die tijd een Willem Geertsma geboren, de naam van de moeder, Margaretha Wilken, is gelijk aan wat Feringa opgaf.

Bij hun trouwen gaf Feringa kleermaker als beroep op, later was hij daar Hausling, dat is arbeider met een klein boerenbedrijfje.

Ze hebben lang in Adorf bij Twist gewoond. Daar woonden ze nog toen Feringa op 4-6-1864 een deel van plaats 32 pachtte met de verplichting van woningbouw voor 1-5-1865.

Toen ze naar hier kwamen waren er nog twee kinderen bij hen thuis en een kleinzoon Gerhard Wilhelm (Veringa). Twee zoons woonden toen in Hebelermeer, één ervan , Hermann Heinrich Otto (34, pagina 58), kwam hetzelfde jaar ook naar hier, een dochter was gehuwd in Slagharen. Willem Feringa (soms Veringa) woonde later in Zwartemeer. Anna Tecla Einhaus overleed op 3-5-1879, Willem Feringa op 28-1-1891. Het zijn de voorouders van veel katholieke Feringa's en Veringa's.

Kinderen:

27. Johann Bernard Berens

1-5-1865.

Ook Bernard Berens huurde op 4-6-1864 hier een stuk grond, deel van plaats 26, met verplichte woningbouw en bewoning voor 1-5-1865. Hij woonde toen nog in Lindloh bij zijn ouders. Hij heeft hier eerst gewoond in een keet op plm. 150 m. van de Runde, samen met zijn broer Johann Hermann. Later werd er een betere woning gebouwd op die grond aan de Schoolweg. Johann Bernard Berens was op 22-8-1830 geboren te Lindloh, zijn broer Harm was daar op 23-6-1827 geboren. Bernard (of Berend) trouwde op 11-3-1873 te Emmen met Anna Helena Muller, geboren 6-3-1843 in Roswinkel. Hij overleed al op 27-2-1881. Helena Muller vertrok in 1913 naar Emmercompascuum, zij stierf daar op 3-12-1919. Harm Berens is al gauw verhuisd naar Zwartemeer. Hij trouwde enkele jaren later met Maria Adelheid Feringa (26). Zij overleed op 8-6-1886 in Zwartemeer, Harm Berens op 9-5-1893.

Kinderen Berens-Muller:

28. Johann Heinrich Tholen en Anna Dorothea Bergmann

1-5-1865.

Heinrich Tholen, geboren 8-1-1829 in Lindloh, trouwde te Rütenbrock op 14-11-1865 met Dorothea Bergmann, op 6-7-1833 geboren in Dankern. Ook Tholen had hier grond gepacht, een deel van plaats 17, met de bekende voorwaarden. Ze hebben aan de Schoolweg gewoond.

Volgens de lijst van pastoor Vroom diende in 1872 bij hen Adelheid Gerdes, 13 jaar oud, verder onbekend.

In 1878 woonden ze in Bargeroosterveld. Daar zijn ze gestorven, Hendrik Tholen op 22-8-1896, Dorothea Bergmann op 22-5-1906. Hun twee kinderen zijn jong gestorven.

Kinderen Tholen-Bergmann:

29. Johann Hermann Wester en Maria Gesina Falke

1-5-1865.

Harm Wester was op 20-8-1864 landbouwer in Hebelermeer, toen hij hier 8.80 ha grond pachtte dat lag op het westeinde van plaats 31. Hij moest daar voor 1-5-1865 een woning bouwen en bewonen. Hermann Wester was in Klein Bersen geboren op 3-6-1820 en trouwde op 15-2-1858 te Wesuwe met Maria Gesina Falke, in Hebelermeer op 28-12-1833 geboren.

Hun oudste kinderen werden in Hebelermeer geboren. Hier woonden ze aan de Schoolweg-Zuid op plaats 31. Gesina Falke overleed al op 24-9-1871. Wester hertrouwde, Erica 17-6-1872 - Emmen 14-10-1873, met Maria Adelheid Feringa (26, pagina 51). Harm Wester over leed hier op 31-12-1876. Sommige kinderen vertrokken naar Duitsland, anderen naar Amerika. Adelheid Feringa hertrouwde met Harm Berens (27, pagina 52).

Kinderen Wester-Falke:

Kind Wester-Feringa:

30. Harmannus Luttel en Maria Adelheid Kappen

3-5-1865.

Harmannus Luttel was op 12-7-1839 geboren in Zaadveenen, zo werd Steenwijksmoer toen genoemd. Hij leefde hier samen met Maria Adelheid Kappen, te Hebelermeer geboren op 5-10-1834.

Bij hen was ook een zuster van haar, Margaretha Kappen. Van deze Margaretha werd hier op 3-5-1865 een dochter Engel geboren. Harm Luttel gaf de geboorte aan in Emmen. Margaretha en haar dochter vinden we hier verder niet terug.

Luttel deed ook aangifte van Fentriene, op 14-8-1865 geboren te Rundeveen, dochter van Maria Adelheid Kappen. Het kind stierf op 30-10-1865 en werd te Rütenbrock begraven. Van dit paar werd op 16-12-1866 Berend Hendrik geboren. Op 14-3-1867 trouwden ze in Emmen, op 18-3-1867 te Erica.

Op 6-11-1867 werd Luttel in Assen veroordeeld tot 14 dagen gevangenisstraf wegens diefstal van een plank. Dat was een plank van een brug in het Smeulveen, hij had de plank gebruikt voor zijn varkenshok. Verzachtende omstandigheden waren; geringe waarde van het ontvreemde en armoede van de verdachte.

Niet lang na 1872 zijn ze vertrokken naar Meppen, Adelheid Kappen overleed daar op 28-11-1901.

Kind M. Kappen:

Kinderen Luttel-M.A. Kappen:

31. Franz Gilbers en Maria Angela Wilken

7-5-1865.

Franz Gilbers (of Gielbers), geboren 2-12-1826 te Rütenbrock, trouwde daar op 26-11-1861 met Angela Wilken, in Lindloh geboren op 15-12-1829. Ze hebben een paar jaar in de Maatschappij gewoond.

Hij en ook zijn vrouw werden op 7-5-1865 mishandeld door Thier (22, pagina 47). Gilbers werd op 27-3-1867 veroordeeld tot 14 dagen gevangenisstraf wegens diefstal van een zak turf. Armoede van de beklaagde werd als verzachtende omstandigheid aangenomen.

Na 1867 vinden we hen hier niet terug, ze zijn teruggegaan naar Lindloh. Hun huwelijk was kinderloos. Angela Wilken overleed op 27-7-1899 in Lindloh.

32. Hermann Heinrich Hoffard en Maria Margaretha Ahlers

9-5-1865.

Hoffard, op 19-11-1835 in Krüssel (Wesuwe) geboren, trouwde te Rütenbrock op 9-5-1865 met Margaretha Ahlers, geboren 10-10-1844 in Schwartenberg. In Onstwedde werd nogeens getrouwd op 18-5-1865. Bij het huwelijk in Rütenbrock staat Compascuum als toekomstige woonplaats. De vader van Hoffard was in Alten Rheine geboren. Zijn ouders hadden eerst in Krüssel gewoond, later verhuisden ze naar Horsten (Onstwedde).

Het gezin Hoffard-Ahlers woonde hier aan de Schoolweg-Noord op plaat 15, dicht bij het Voor-Compas. Harm Hendrik Hoffard is hier op 20-9-1897 overleden, zijn vrouw is op 28-10-1917 gestorven in Bargeroosterveld één van hun kinderen.

De oudste zoon ging naar Amerika, Geert Harm vertrok naar Duitsland. Bernard woonde hier in de Maatschappij. De dochter en de jongste zoon hebben in Bargeroosterveld gewoond.

Kinderen Hoffard-Ahlers:

33. Jan Geert Ameln en Anna Helena Koks

26-8-1865.

Geert Ameln, te Zandberg geboren op 4-2-1834, trouwde op 26-8-1865 in Vlagtwedde met Anna Helena Koks (Kocks), op 24-2-1845 geboren in de Maten. Met die trouwdatum werden ze ook in Emmen ingeschreven als inwoner van hier.

Ze woonden in de Maatschappij. Er werden tien kinderen geboren, twee overleden jong. Na de geboorte van een tweeling op 20-1-1885 overleed Helena Koks op dezelfde dag.

Twee dochters zijn hier getrouwd, Anna Engel met Bernard Heinrich Brand (40, pagina 63). Ze waren niet gehuwd voor de Burgerlijke Stand; de kinderen van hen heetten Ameln.

Geert Ameln vertrok in 1903 met de laatste drie kinderen naar Amerika, drie kinderen waren daar al.

De vader van Geert Ameln, Georg (hier Jurrien of Jurjen), geboren in Oberlangen , woonde hier later ook. Hij was hertrouwd met Maria Wielage, in 1825 geboren te Niederlangen. Dat huwelijk was ook niet burgerlijk gesloten, hun kinderen heetten Wielage. Georg Ameln over leed hier op 23-5-1881, zijn vrouw op 2-5-1890.

Kinderen Ameln-Koks:

34. Hermann Heinrich Otto Feringa en Maria Anna Diesen

31-8-1865.

Op 31-8-1865 werd in Emmen weer een rijtje nieuwe bewoners van Compascuum ingeschreven. Hierbij was ook deze Feringa, een zoon van Willem Feringa (26, pagina 51).

Geboren in Adorf op 11-11-1833 en gedoopt als Hermann Heinrich Otto. Later leest men meestal Johann Hermann of Jan Harm.

Hij trouwde op 3-11-1857 in Wesuwe met Maria Anna Diesen, te Hebelermeer geboren op 2-2-1831. Ze hebben eerst in Hebelermeer gewoond, hier woonden ze in de Maatschappij, dicht bij de (latere) Postweg. Feringa overleed op 13-7-1887, Maria Diesen op 14-9-1889.

Twee zoons en een dochter zijn hier blijven wonen, waaronder Gerhard Heinrich (Hendrik), die door een verschrijving een Veringa werd.

Kinderen Feringa-Diesen

35. Hermann Heinrich Pranger en Maria Adelheid Grüter

31-8-1865.

Pranger, geboren 3-10-1810 te Sögel, trouwde op 21-9-1847 in Haren met Maria Adelheid Grüter, geboren 19-7-1812 in Landegge. Zij was toen weduwe van Hermann Heinrich Lantermann. Ze hebben lang in Landegge gewoond, daar zijn hun kinderen geboren. Hier woonden ze in de Maatschappij. Pranger overleed op 20-6-1885, zijn vrouw op 12-5-1891.

De oudste dochter trouwde met Albert Einhaus. Dit huwelijk was niet burgerlijk gesloten, de kinderen heetten Pranger. De zoon heeft in Meppen gewoond, hij verongelukte samen met drie anderen bij kanaalwerkzaamheden.

De dochter uit het eerste huwelijk van vrouw Pranger heeft hier maar een korte tijd gewoond.

Kinderen Lantermann-Grüter:

Kinderen Pranger-Grüter

36. Gerhard Hermann Brinkmann en Maria Tecla Sandmann

31-8-1865.

Harm Brinkmann, op 3-5-1830 geboren in Neudersum, trouwde te Rütenbrockop 1-5-1855 met Tecla Sandmann, in Schwartenberg geboren op 29-11-1828. De ouders van Brinkmann woonden toen al lang in Rütenbrock. Hun kinderen werden in Schwartenberg geboren. Hier woonden ze in de Maatschappij. Het gezin Brinkmann staat in het rijtje dat op 31-8-1865 te Emmen werd ingeschreven. Tecla Sandmann overleed op 6-11-1873.

Brinkmann hertrouwde, Emmen 21-4-1875, met Anna Margaretha Robben (96, pagina 116). Harm Brinkmann stierf hier op 9-1-1892. Margaretha Robben (Brinkmanns Greite) vertrok met haar zoon Hendrik naar Bargeroosterveld. Zij is nog een paar keer getrouwd geweest.

Kinderen Brinkmann-Sandmann:

Kinderen Brinkmann-Robben

37. Joseph Suntrup

31-8-1865.

Met deze datum staat te Emmen ook Joseph Suntrup ingeschreven als arbeider in Rundeveen. Hij was in 1825 in Dankern geboren en ongehuwd. Hij heeft hier niet lang gewoond en staat niet op de lijst van pastoor Vroom.

Op 31-8-1880 trouwde te Rütenbrock een Gerhard Joseph Suntrup, in Dankern geboren op 30-3-1824, weduwnaar en arbeider in Rütenbrock, met Anna Margaretha Hake, op 14-3-1832 in Rütenbrock geboren. Vermoedelijk is dit onze Joseph Suntrup. Hij is niet verder gevolgd.

38. Johannes Hermannus Driever en Anna Helena Schomaker

31-8-1865.

Ook deze Driever staat op die datum ingeschreven. In Wesuwe zijn ze te vinden als Johann Driver, geboren op 18-6-1830 te Amsterdam, op 28-11-1854 in Wesuwe getrouwd met Helena Schomaker, geboren 28-4-1825 in Tinnen. Ze hadden eerst in Dankern gewoond. Ze hadden vier dochters, twee ervan waren hier bij hen thuis. Ze hebben hier een korte tijd gewoond, in 1867 was Driever (Driver, Driewer) pachtboer in Lindloh. Op 29-12-1896 overleed Johann Hermann Driever, hij was toen pachter in Schwartenberg.

Kinderen Driever-Schomaker:

39. Johann Bernard Jansen en Maria Anna Lageman

31-8-1865.

Bernard Jansen, in Altharen op 10-4-1822 geboren, trouwde op 20-11-1861 te Wesuwe met Maria Anna Lagemann, geboren 23-1-1832 in Bruchterbeck bij Ibbenbüren. Ze woonden eerst in Krüssel (Wesuwe).

Bij hen thuis was ook een zuster van vrouw Jansen, Maria Elisabeth Lagemann, op 28-7-1836 geboren te Bruchterbeck.

De Jansens hadden één dochter. Hier werd nog tweemaal een levenloos kind geboren. Deze familie verhuisde kort na 1882 naar Bargeroosterveld. Maria Anna Lagemann overleed op 18-1-1893.

Bernard Jansen hertrouwde, Emmen 16-11-1893, met Margaretha Robben (96, pagina 116), weduwe Brinkmann. Bernard Jansen overleed op 31-12-1900.

De zuster van vrouw Jansen, Elisabeth Lagemann, stierf, ongehuwd, op 13-9-1889 in Bargeroosterveld.

Kind Jansen-Lageman:

40. Johann Hermann Brand en Anna Gesina Wilken

4-9-1865.

De familie Brand werd te Emmen op 4-9-1865 ingeschreven als inwoners van hier, komend van Wesuwe. Harm Brand, op 5-5-1828 geboren in Lathen, getrouwd met Anna Gesina Wilken, geboren op 20-3-1829, eveneens te Lathen. Ze hadden eerst gewoond in Haar (Wesuwe), daarna hebben ze hier een korte tijd gewoond, dan een aantal jaren in Lindloh en daarna weer hier. Ze woonden in de Maatschappij, later zijn ze verhuisd naar Bargeroosterveld. Harm Brand overleed daar op 31-8-1899, zijn vrouw op 30-10-1899.

Kinderen Brand-Wilken:

41. Johann Hermann Nieters en Maria Gesina Hermsen

5-9-1859.

Harm Nieters was op 10-10-1834 geboren in Neusustrum, zijn vader kwam van Apeldorn D. Hij trouwde op 5-9-1865 te Rütenbrock met Maria Gesina Hermsen, in Rütenbrock geboren op 22-7-1840. Bij dit huwelijk staat Compascuum als hun toekomstige woonplaats. Ze waren hier landbouwers in het Voor-Compas. Maria Gesina Hermsen overleed op 24-6-1913, Harm Nieters op 18-5-1914.

Hun vijf dochters zijn hier getrouwd, de vier zonen emigreerden naar de Verenigde Staten; Minnesota en Noord Dakota.

Kinderen Nieters-Hermsen:

42. Herman Krieger en Veronica Hussmann

6-1-1865.

Herman Krieger ( Krieger-Mans ) was op 8-8-1835 geboren te Roswinkel. Zijn vader, geboren in Bawinkel D. was daar kleermaker. Veronica Hussmann was geboren in Ahlen bij Steinbild op 6-2-1839. Haar ouders woonden later in Zandberg.

Ze woonden in de Maatschappij toen op 6-10-1865 hun zoon Hindrik geboren werd. Ze trouwden op 13-1-1866 te Emmen en op 25-2-1866 in de katholieke kerk te Zandberg. Tijdelijk, omstreeks 1878, woonden ze in Bargeroosterveld, later woonden ze weer hier. Herman Krieger overleed hier op 3-6-1887. Veronica Hussmann stierf op 25-4-1894 in de Maten. De naam Hussmann werd verhollandst tot Hoesman.

Van hen werden hier zes kinderen geboren, vier ervan zijn jong overleden. Het jongste kind ging als 9-jarige naar Hilter D., vermoedelijk als knechtje. De zoon Hindrik werd na de dood van zijn moeder in 1894 in een inrichting geplaatst te 's Hertogenbosch, waar hij 3 jaar later is gestorven.

Kinderen Krieger-Hussmann:

43. Johann Heinrich Hoge en Gesina Adelheid Schomaker

30-10-1865.

De buren die aangifte deden van het overlijden van het kindje Luttel-Kappen (30, pagina 55) op 30-10-1865, waren Jan Hindrik Hoge, 47 jaar en Harm Hindrik Pranger, 55 jaar, naburen , arbeiders in Rundeveen. Het gezin Hoge (3 mannelijke en 2 vrouwelijke personen) was op 12-7-1860 te Emmen ingeschreven, komend van Hardenberg. Of ze hier toen al zijn komen wonen is onduidelijk. Heinrich Hoge was op 3-2-1820 in Hebelermeer geboren. Zijn vader was geboren in Tinnen, zijn grootvader in Westerloh. Hij hoorde tot degenen die naar Slagharen trokken waar toen volop vervening was.

Hij trouwde, Ambt Hardenberg 9-2-1847, met Gesina Adelheid Schomaker, weduwe van Jan Hendrik van der Aa. Zij was geboren op 18-7-1810 te Twist. Van haar eerste huwelijk waren twee kinderen, Geert Peter (81, pagina 101) en Maria Katharina, die trouwde met Gerhard Heinrich Hemelt (116, pagina 133). Naar hun stiefvader werden ze soms Hoge genoemd.

In Slagharen werd hun zoon Johannes Hendrikus geboren op 30-8-1848. Ze hebben hier niet lang gewoond, in de lijst van pastoor Vroom van 1872 staan ze onder Nw. Dordrecht (Vastenow). Daar zijn ze blijven wonen.

De zoon Johannes Hendrikus trouwde, B.C. 12-4-1875 - Emmen 15-6-1875, met Maria Catharina Lantermann, geboren 21-1-1846 in Haren D. Gesina Adeleid Schomaker overleed op 11-7-1877 in Nw. Dordrecht, Heinrich Hoge op 21-4-1908. De zoon Johannes Hendrikus overleed daar op 18-11-1925, zijn vrouw op 8-11-1936. Ze hebben een talrijk nageslacht.

Kinderen v.d. Aa-Schomaker:

Kind J. Heinrich Hoge-Schomaker:

Kinderen J. Hendrikus Hoge - M.C. Lantermann:

44. Kornelius Kocks en Anna Helena Müter

24-2-1866.

Kornelius (of Cornelis, of Cornelus) Kocks, geboren 29-4-1835 in de Maten, trouwde op 24-2-1866 te Emmen en op 5-3-1866 in Nieuw Schoonebeek (kerk) met Anna Helena Müter, te Lindloh geboren op 17-9-1829. De vader van Kocks was geboren in Meppen D., zijn grootvader kwam van Breda - Nrd. Brabant. Als woonplaats gaf Kocks eerst op Rundeveen, later Smeulveen. Vermoedelijk woonden ze in het Smeulveen tussen de Maatschappij en het Bargeroosterveld. Bij het opstellen van de lijst van katholieken van B.C. en Nieuw Dordrecht ( + Bargeroosterveld en Angelsloo) was pastoor Vroom al begonnen om Kocks bij Nieuw Dordrecht in te delen, maar zette hem toen toch onder B.C. Later waren ze landbouwers in Bargeroosterveld. Kornelis Kocks overleed op 3-12-1889, Helena Müter op 28-8-1891. Ze hebben een talrijk nageslacht.

Kinderen Kocks-Müter:

45. Derk Wolters en Johanna Boekhoud

24-2-1866.

Derk Wolters, geboren 21-7-1831 in Vorwald bij Emlichheim, trouwde op 24-2-1866 te Em men met Johanna Boekhoud, op 21-10-1842 geboren in de gemeente Odoorn. Beiden waren toen arbeiders in Rundeveen. Op de lijst van paardenbezitters van 28-5-1867 staat ook Derk Wolters. Hij woonde in de Maatschappij tussen Rabbers (2, pagina 26) en Tubben (14, pagina 38). Op 24-10-1867 werd van hen een tweeling geboren, gevolgd door een dochter op 24-11-1874. Johanna Boekhoud overleed op 16-5-1879. Gerekend naar de aangevers, Kocks (44, pagina 67) en Jan Berend Muller, woonden ze toen dicht bij Bargeroosterveld.

Wolters hertrouwde, Emmen 20-7-1880, met Grietien Vreriks, weduwe van Albert Bos van Den Oever. Zij was in 1839 te Emmen geboren.

Toen de dochter Geessien in 1900 wilde trouwen kon zij geen toestemming van haar vader overleggen. Derk Wolters was voor enkele jaren geleden vertrokken met onbekende bestemming. Er kwam toestemming van de rechtbank.

Kinderen Wolters-Boekhoud:

Kinderen Wolters-Vreriks

46. Johann Theodor Tenfelde en Margaretha Aleida Herbers

23-3-1866.

Theodor Tenfelde, geboren op 22-2-1842 in Grasdorf bij Neuenhaus, trouwde op 14-4-1863 te Twist met Margaretha Aleida Herbers (soms Herbes), in Nieuw Schoonebeek geboren op 8-8-1838.

Ze hebben hier maar kort gewoond, daarna in Amsterdamscheveld (Ellenbeek). Een enkele keer werd de naam verschreven tot Ten Velde. Vrouw Tenfelde-Herbers overleed op 16-5-1901. Tenfelde stierf op 30-1-1931 in Munnekemoer bij Ter Apel. Ze hebben een talrijk nageslacht. Om onduidelijke redenen gaf Tenfelde in Emmen altijd Johan Heinrich als voornamen op. Enkelen deden dat omdat ze in Duitsland gezocht werden.

Kinderen Tenfelde-Herbers:

47. Johann Bernard Wilken en Anna Adelheid Nögel

1-5-1866.

Wilken pachtte op 25-10-1865 8 ha grond op plaats 28 met de verplichting van woningbouw en bewoning voor 1-5-1866. Hij woonde toen nog in Hebelermeer.

Jan Berend Wilken, geboren op 26-2-1836 te Hebelermeer, trouwde in Rütenbrock op 22-10-1867 met Anna Adelheid Nögel, geboren 17-1-1844 in Schwartenberg.

Hij heeft hier eerst alleen gewoond in een keet aan de Runde op plaats 28. Al gauw kocht hij 8 ha grond van van Holthe tot Echten op plaats nr. 27 en daarop werd een boerderij met café en winkel gebouwd. Het is daar lang het middelpunt van B.C. geweest. In Juni 1921 brandde door blikseminslag het oude pand af.

Adelheid Nögel overleed op 16-9-1896, zij werd als eerste begraven op het nieuwe deel van het oude kerkhof. Jan Berend Wilken is oud geworden, hij stierf op 30-3-1928.

In 1872 dienden bij hen Gerhard Heinrich Lübbers (107, pagina 126), Maria Schulte, 19 jaar en Anna Gesina Brinkmann, 17 jaar. De laatste twee komen verder hier niet voor.

Kinderen Wilken-Nögel:

Figuur Familie Wilken-Nögel 1895

Toelichting: Zittend voor v.l.n.r. Griet Wilken, Geert Nögel, Jan-Berend Wilken, Anna Adel heid N ögel, staand achter v.l.n.r. Engel Wilken, Anna Wilken, Lena Wilken, Bernard Wilken, Thecla Wilken en staand rechtsvoor Geert Wilken

48. Jan Meendering

1-5-1866.

Jan Meendering, in 1838 geboren te Onstwedde, werd op 1-5-1866 te Emmen ingeschreven. Waar hij hier gewoond heeft was niet te vinden.

Hij trouwde op 19-9-1872 te Emmen met Geertje Meijering (15, pagina 39). Ze hebben lang in de Maatschappij gewoond, later zijn ze verhuisd naar Bargeroosterveld.

Jan Meendering overleed daar op 10-3-1912. Geertje Meijering hertrouwde, Emmen 8-5-1913, met Harm Hoving, in 1850 te Emmen geboren. Harm Hoving overleed op 4-6-1920, Geertje Meijering op 14-10-1929.

Kinderen Meendering-Meijering:

49. Gerhard Heinrich Gerving en Anna Margaretha Henrica Kappen

14-7-1866.

Heinrich Gerving was op 20-11-1822 geboren in Wessum bij Ahaus (ten Z. van Gronau). Hij was ergens getrouwd met Margaretha Kappen, op 6-8-1832 geboren in Hebelermeer. Op 1-7-1881 trouwden ze nog eens te Emmen, waarbij hun negen kinderen gewettigd werden.

Ze hadden eerst in Exloërveen, gemeente Odoorn, gewoond. Gerving huurde op 14-7-1866 vier ha grond op plaats 42, ze woonden hier toen al.

In Exloërveen waren vijf kinderen geboren, waarvan er één jong overleed. Hier werden ook nog vijf kinderen geboren, één ervan is hier gestorven.

In 1883 vertrok het gezin Gerving naar Michigan in de Ver. Staten. Later woonden ze in North Dakota. Gerving overleed op 21-10-1899 in Glen Ullin ND., zijn vrouw stierf daar op 30-8-1909.

Kinderen Gervin-Kappen:

50. Harm Klasens en Wemeltien Siebring

30-9-1866.

Harm Klasens, geboren 16-9-1832 in de gemeente Odoorn, trouwde daar op 12-6-1858 met We meltien Siebring, in Gasselte geboren op 4-4-1836.

Ze waren landbouwers in Exloërveen, daar werden hun drie kinderen geboren, de laatste op 6-8-1866. Twee maanden later woonden ze hier aan de Schoolweg-Zuid. In Emmen werden ze pas op 13-11-1867 ingeschreven.

Harm Klasens overleed hier op 8-3-1868, 35 jaar oud. Zijn vrouw keerde terug naar Exloër veen. Zij hertrouwde, Odoorn 12-10-1874, met Klaas Klasens, een broer van Harm. Zij over leed op 27-3-1880 in Exloërveen.

Kinderen Klasens-Siebring:

51. Maria Adelheid Bolk

14-1-1867.

Adelheid Bolk, op 6-11-1833 geboren te Hebelermeer, verbleef in B.C. toen haar zoon Geert Harm geboren werd. Zij was toen ten huize van Lucas Falke (52, pagina 75). De geboorte werd in Emmen aangegeven door hun buurman Jan Berend Jansen (39, pagina 62), 44 jaar, arbeider in Rundeveen. Het kind stierf op 24-3-1867.

Later was Aleid Bolk getrouwd met Johann Heinrich Brokmann, geboren in Hebelermeer op 24-6-1828. Hij woonde in Nw. Dordrecht en was weduwnaar. Tijdelijk hebben ze ook in B.C. gewoond, later weer te Nw. Dordrecht. Omdat ze niet voor de Burgerlijke Stand getrouwd waren werden hun kinderen als onwettig beschouwd en heetten ze Bolk.

Adelheid Bolk overleed in Nw. Dordrecht op 30-3-1878, Heinrich Brokmann stierf op 15-1-1925 in Rühlermoor.

Kind M.A.Bolk:

Kinderen Brokmann-Bolk:

52. Lucas Falke

14-1-1867.

De Lucas Falke, die in het vorenstaande bedoeld werd, was geboren te Hebelermeer op 28-1-1839. Hij overleed hier, ongetrouwd, op 27-11-1867 ten huize van zijn zwager Hermann Wester (29, pagina 54).

Ook de vader van Lucas Falke heeft hier een korte tijd gewoond, misschien woonden ze sa men. Dat was Bernard Lucas Falke, in 1796 geboren te Elbergen, parochie Emsbüren. Hij was weduwnaar van Anna Margaretha Wübker. Dochters van hen waren o.a. Maria Adelheid, getrouwd met Bernard Heinrich Hölscher, die hier later ook woonden, Maria Gesina, gehuwd met Hermann Wester (29, pagina 54) en Anna Catharina, getrouwd met Johann Carl Rass (53, pagina 76). Bernard Lucas Falke moet al gauw weer vertrokken zijn naar Hebelermeer, waar hij op 20-2-1871 overleed.

53. Johann Carl Rass en Anna Catharina Falke

12-3-1867.

Op 23-3-1860 verhuurden de Bargerboeren nog boekweitveen in hun Compascuum. Tot de huurders behoorde ook Jan Rass, landbouwer te Vastenow (Nieuw Dordrecht). Ook bij de ge boorteaangiften van hun kinderen in 1862 en 1864 gaf Rass als woonplaats op Vastenow. Bij de geboorte van Jan Berend op 12-3-1867 werd Rundeveen opgegeven als woonplaats.

Johann Carl (Jan) Rass was op 12-2-1829 geboren in Neuversen. Anna Catharina Falke was in Hebelermeer geboren op 23-9-1836. Ze trouwden op 15-9-1862 in de kerk te Nieuw Schoonebeek, maar zijn om de een of andere reden eerst op 3-4-1896 te Emmen voor de Burgerlijke Stand gehuwd. Toen konden nog alleen de drie jongste kinderen gewettigd worden, de anderen waren te oud en behielden de naam Falke of Valke.

Hier woonden ze op grond die aan de boeren van Hebelermeer was afgestaan en aan de fami lie Falke was toegewezen. Die grond lag op het zuideinde van Compascuum bij de Beek, het Martelsdiepje. Daar woonde later de zoon Berend Hendrik. Jan Rass werd op 9-7-1899 door de bliksem gedood, zijn vrouw overleed op 27-12-1915 te Emmerschans bij een dochter. De meeste kinderen woonden in Zwartemeer. Er zijn veel nakomelingen.

Kinderen Rass-Falke:

54. Johann Engelbert Gebbeken en Maria Catharina Rüschen

24-3-1867.

Gebbeken werd op 16-6-1825 in Hebelermeer geboren en als Johann Engelbert gedoopt. Later schreef men van Johann Heinrich. Hij kreeg als huisnaam Büter, omdat zijn stiefvader Buter (55, pagina 78) was. De schrijfwijze in Duitsland was Büter, in Nederland Buiter of Buter.

Hij trouwde op 18-11-1851 te Wesuwe met Maria Catharina Rüschen, op 22-6-1831geboren in Hebelermeer. Ze woonden eerst in Hebelermeer en in Haar (Wesuwe) voor ze naar hier kwamen. Gebbeken hoorde tot de buren die het overlijden van het kindje Bolk (51, pagina 75) aangaven. De naam Gebbeken werd hier verschreven tot Gepken.

Ze woonden aan de Schoolweg-Zuid. Twee zoons en een dochter zijn naar Amerika gegaan. De zoon Franz overleed als 10-jarige op 30-7-1876. Hij werd als eerste begraven op het nieuw aangelegde kerkhof. Hij was hier ook de eerste misdienaar.

Gebbeken was hier lang kerkmeester. Het echtpaar is later naar Erica verhuisd waar toen een dochter woonde. Catharina Rüschen overleed daar op 13-12-1914, Gebbeken op 13-2-1917.

Kinderen Gebbeken-Rüschen:

55. Henricus Josephus Buter en Gesina Adelheid Haarmann

24-3-1867.

Buter, geboren in Westerbroek, gemeente Hoogezand, gedoopt op 12-7-1805 te Kleinemeer (Hoogezand). De pastoor van Kleinemeer schreef Buiter. Zijn vader kwam van Wesuwe, zijn moeder van Niederlangen.

Hij trouwde op 19-10-1830 in Wesuwe met Gesina Adelheid Haarmann, geboren 4-6-1802 te Hebelermeer. Zij was weduwe van Johann Heinrich Gebbeken, geboren 19-12-1799 in Rühle, overleden op 24-12-1829 in Hebelermeer. Van dat huwelijk waren twee kinderen; Johann Engelbert (54, pagina 77) en Maria Gesina. Het huwelijk van Buter bleef kinderloos. Na in Hebelermeer gewoond te hebben zijn ze met haar zoon naar hier gekomen en woonden ze bij elkaar. Gesina Adelheid Haarmann overleed op 10-2-1880, Buter stierf op 15-4-1887.

56. Jan Hindrik Bruining en Anleenke Brinkman

2-4-1867.

Hendrik Bruining was op 29-1-1844 te Zandberg geboren, zijn vrouw was daar geboren op 28-11-1840. Beiden van Duitse herkomst; Brüning en Brinkmann.

Vermoedelijk waren ze ergens voor de Kerk getrouwd. Hier werd op 2-4-1867 hun dochter Margaretha geboren. In Emmen trouwden ze op 31-3-1871, waarbij hun twee kinderen wer den gewettigd.

Bruining (Brüning) kwam uit een smedenfamilie uit Hemsen, hij werd daarom wel Smid-Hinne genoemd. Zijn vader, Johann Hermann Brüning, geboren in Hemsen op 13-2-1812, overleed hier bij zijn zoon op 4-3-1887.

Deze familie heeft hier op meerdere plekken gewoond, eerst in de buurt van het Zwartemeer, het laatst in de Maatschappij. Anleenke (Anna Helena) Brinkman overleed hier op 23-5-1909, Bruining was later scheper in Tuntel, daar is hij gestorven.

Kinderen Bruining-Brinkman:

57. Wed. Helena Margaretha Suelmann - Schmitz

1-5-1867.

Helena Margaretha Schmitz, geboren 23-12-1806 in Rütenbrock, trouwde daar op 26-5-1829 met Johann Gerhard Suelmann, in Lindloh geboren op 30-8-1794. Zij vestigden zich in Zand berg, waar toen de bewoning op gang kwam. Daar werden hun kinderen geboren. De naam Suelmann werd in Odoorn verbasterd tot Suilman en Zoelman.

Geert Suelmann overleed te Zandberg op 25-4-1866. Een paar maanden later huurde de oud ste zoon, Jan Harm Zoelman, hier een deel van plaats 12 in het Voor-Compas, met de ver plichting daar een woning op te bouwen voor 1-5-1867. Ze hebben lang in het Voor-Compas gewoond. Ook deze familie werd Kloeten genoemd, de huisnaam die uit Lindloh was mee genomen.

De wed. Suelmann-Schmitz overleed op 25-9-1885. De zoons bleven daar ongehuwd wonen. De oudste dochter, Maria Tecla, of Marija Thekela, zoals ze in Odoorn ingeschreven werd, trouwde met Bernard Heinrich Berens ( Scheper-Hendrik ). De andere dochter heeft in Lind loh gewoond.

Kinderen Suelmann-Schmitz:

58. Jan van der Spoel en Annechien Klasens

1-5-1867.

Jan van der Spoel, geboren 15-10-1834 te Borger, trouwde op 26-10-1865 in Odoorn met An nechien Klasens, in Exloërveen geboren op 8-8-1842.

Van der Spoel was eerst landbouwer in Exloërveen. Op 14-7-1866 pachtte hij hier een ge deelte van plaats 41 met de bekende verplichting van woningbouw.

Ze zijn hier blijven wonen. Achtereenvolgends overleden; Jan van der Spoel op 3-7-1883, de oudste zoon, 19 jaar oud, op 3-4-1885 en Annechien Klasens op 18-1-1894. De zoon Harm verdronk in het Süd-Nordkanal op 12-8-1898.

Kinderen van der Spoel-Klasens:

59. Jan Hendrik Wagenaar en Geertje Vonk

2-5-1867.

Jan Hendrik Wagenaar, geboren 26-10-1799 in Emlenkamp (Emlichheim), trouwde op 20-12-1831 te Dalen met Geertje Vonk, in Orvelte geboren op 4-4-1807. Hij was toen boerenknecht in Veenhuizen (Dalen), zij was dienstmeid in Pathuis (Coevorden).

Hun kinderen werden geboren in de gemeente Dalen, in 1857 verhuisden ze naar de gemeente Emmen.

Toen de zoon Johannes trouwde op 2-5-1867 woonden zijn ouders te Rundeveen, in de Maat schappij. Vermoedelijk woonden ze hier al langer. In of na 1874 zijn ze verhuisd naar Emmen of Noordbarge. Wagenaar overleed op 28-3-1880, ze woonden toen in het armenhuis te Emmen, Geertje Vonk verdronk op 19-8-1888 in Noordbarge.

Kinderen Wagenaar-Vonk:

60. Albert Smid en Anna van der Spoel

29-5-1867.

Albert Smid, geboren 21-7-1834 te Stadskanaal, trouwde op 14-5-1864 in Odoorn met Anna van der Spoel, op 12-9-1839 geboren in Buinerveen, gemeente Borger. Ze waren eerst landbouwers in Valtherveen. Uit een overlijdensaangifte van 29-5-1867 blijkt dat ze toen hier woonden, in de buurt van Robben (7, pagina 31). Smid (soms Smit) pachtte op 12-9-1868 vier ha grond op plaats 82 in het Barger Oosterveen, ten westen van de Runde. Er moest voor 1-5-1869 een woning op gebouwd worden.

Rond 1900 woonden ze in Nieuw Dordrecht, later woonden ze in Zwartemeer. Daar hebben ook hun meeste kinderen gewoond, de zoon Albert als caféhouder en Hendrik als postkantoorhouder. Albert Smid overleed op 3-9-1906 te Zwartemeer, Anna van der Spoel stierf daar op 18-4-1915.

Kinderen Smid-van der Spoel:

61. Johann Hermann Hüsers en Tecla Schulte

5-6-1867.

Harm Hüsers (hier Husers), op 11-8-1828 geboren te Rütenbrock, trouwde daar op 12-5-1857 met Tecla Schulte, geboren 19-2-1831, ook in Rütenbrock. Ze woonden eerst in Exloërveen, daar werden hun kinderen geboren. In Emmen werden ze op 5-6-1867 ingeschreven.

De familie Husers woonde hier aan de Streek (Schoolweg) op plaats 17. Harm Husers over leed hier op 3-5-1894, Tecla Schulte is daarna vertrokken naar Rütenbrock.

Kinderen Hüsers-Schulte:

62. Johann Hermann Heinrich Conen en Maria Gesina Koop

13-8-1867.

Harm Conen, geboren 14-4-1833 te Altenberge, trouwde op 24-4-1860 in Rütenbrock met Maria Gesina Koop, ook in Altenberge geboren, op 31-7-1837. Ze woonden eerst in Altenberge, daarna in Exloërveen. Ze werden in Odoorn op 13-8-1867 uitgeschreven, gaande naar Emmen. Hier woonden ze aan de Schoolweg op plaats 20.

Maria Gesina Koop overleed hier op 24-11-1910, Harm Conen op 28-8-1915. Hij stond bekend als een goede verteller.

De zoon Frans heeft eerst hier gewoond en vertrok naar Wesuwermoor. Twee andere zoons woonden hier langer en vertrokken naar Amsterdamscheveld (later Weiteveen).

Kinderen Conen-Koop:

63. Johann Hermann Rolfes en Maria Margaretha Kemper

25-10-1867.

Harm Rolfes, op 12-11-1823 geboren in Bokholt (Wesuwe), trouwde op 20-4-1861 te We suwe met Margaretha Kemper, in Dankern geboren op 23-6-1831. Ze hebben eerst in Bokholt gewoond, daar overleed op 21-6-1866 nog een kind van hen. Hier werd op 25-10-1867 de zoon Geert geboren, die jong overleed. Ze woonden vooraan in de Maatschappij, ook de zoon en kleinzoon hebben daar gewoond. De dochters vertrokken naar Duitsland. Margaretha Kemper overleed op 24-11-1891, haar man stierf vijf dagen later, op 29-11-1891.

Kinderen Rolfes-Kemper:

64. Bernard Heinrich Brümmer en Maria Helena Weinans

12-12-1867.

Brümmer, op 24-5-1819 geboren in Dankern, trouwde te Wesuwe op 26-10-1852 met Maria Helena Weinans, geboren 3-10-1825 in Rütenbrock. Hun oudste kinderen werden in Altharen en Düne geboren. Hier werd op 12-12-1867 de dochter Maria Gezina geboren. Ze woonden hier dicht bij het Zwartemeer. Maria Helena Weinans overleed al op 19-9-1873. De oudste dochter trouwde in 1877 te Hebelermeer. De hele familie emigreerde in 1878 via Duitsland naar de Verenigde Staten, Minnesota (MN). Brümmer overleed daar op 21-3-1888 in Glencoe MN. Twee zoons droegen later de naam Bremmer. Veel nakomelingen wonen in Aitkin MN.

Kinderen Brümmer-Weinans:

65. Hermann Backs en Catharina Bernsen

29-11-1867.

Hier werd op 29-12-1867 een Jan Berend geboren, zoon van Catharina Berensen (Bernsen), in 1842 geboren te Hesepertwist. Zij was ten huize van Harm Backs, in 1834 geboren te Tuntel. Een buurman, Johann Heinrich Kuhl (66, pagina 88) gaf het kind aan te Emmen op 14-1-1868. Op 18-3-1868 werd door de rechtbank te Assen Harm Backs, 34 jaar, arbeider in Rundeveen, veroordeeld tot ƒ1,- boete en betaling van ƒ3,81 aan kosten. Dit wegens verzuim om binnen 3 dagen na een bevalling aangifte te doen van een kind, zijn zoon. De moeder, Catharina Berensen, wonend in Pruisen, verbleef in zijn huis. Ze waren beiden voor enige maanden uit Hannover gekomen om zich hier te vestigen. Ze hadden gehuisd in een door hen opgerichte keet waarin het bedoelde kind was geboren. Behalve de vader, Harm Backs, was een buurvrouw bij de geboorte aanwezig geweest. Tenslotte had een buurman het kind aangegeven. In Juli 1868 werden ze bij Hebelermeer over de grens gezet omdat ze geen middelen van bestaan hadden.

Kind Backs-Bernsen

Jan Berend * 29-11-1867

66. Johann Heinrich Kuhl en Maria Helena Kosse

29-12-1867.

Heinrich Kuhl, geboren 4-12-1821 in Groß Fullen, trouwde op 5-8-1845 te Meppen met Maria Helena Kosse (of Cosse), op 18-3-1821 geboren in Wesuwe. Ze hadden eerst in Groß Fullen gewoond, op 18-2-1865 overleed daar nog een kind van hen. In 1867 woonden ze hier, Kuhl was de buurman die tenslotte het kind aangaf van Backs-Bernsen (65, pagina 87). Hier woonden ze aan de Schoolweg-Zuid, ongeveer halfweg de kerk en het Zwartemeer. Helena Kosse overleed op 2-10-1898, Heinrich Kuhl stierf op 13-2-1901. Er zijn talrijke nakomelingen.

Kinderen Kuhl-Kosse:

67. Johann Hermann Hofmann en Euphemia Catharina Enhus

25-4-1868.

Hofmann, op 8-10-1835 geboren in Altenberge, trouwde op 24-10-1863 in Ambt Hardenbergh met Euphemia Catharina Enhus, geboren 8-9-1835 te Hesepertwist. Ze woonden hier nog maar kort toen op 25-4-1868 hun zoon Antoon Otto geboren werd. Bij de aangifte in Emmen gaf Hofmann op arbeider te zijn in Slagharen. Het kind werd geboren ten huize van Jan Hindrik Bruining (56, pagina 78). Het kind stierf op 21-10-1868 en vrouw Hofmann-Enhus overleed op 26-12-1868. Zij werd te Wesuwe begraven. Hofmann is daarna vertrokken. In 1883 is hij hier weer komen wonen. Hij was hertrouwd met Aleida ter Brake, geboren in Ootmarsum op 1-5-1840. Van hier zijn ze verhuisd naar Munsterscheveld. Hofmann overleed daar op 16-5-1907, Aleida ter Brake op 5-8-1922. Er zijn geen kinderen van bekend.

Kind Hofmann-Enhus:

Antoon Otto * 25-4-1868 + 21-10-1868

68. Johann Heinrich Jasken en Maria Helena Segbers

27-5-1868.

Heinrich Jasken, op 15-10-1831 geboren te Versen, trouwde in Onstwedde op 16-5-1863 met Maria Helena Segbers, geboren 29-9-1824 in Osteresch (Altharen). Helena Segbers was eer der getrouwd geweest, Onstwedde 3-5-1852, met Gerhard Heinrich Wielage, in 1815 geboren te Klosterholte D. Van dat huwelijk waren twee kinderen. Wielage overleed op 27-5-1861 in Horsten. De familie Jasken werd op 27-5-1868 ingeschreven te Emmen. Ze hadden eerder in Horsten gewoond. Hier woonden ze dicht bij het Zwartemeer. Ze hebben hier niet lang gewoond en vertrokken naar Schöninghsdorf, dat toen in opkomst was. Hendrik Jasken overleed op 14-11-1911 in het ziekenhuis te Meppen.

Kinderen Wielage Segbers:

Kinderen Jasken Segbers:

69. Jannes Klingenberg en Zwaantien Jalving

17-6-1868.

Jannes Klingenberg, op 22-9-1831 in Sleen geboren, trouwde te Oosterhesselen op 28-10-1857 met Zwaantien Jalving, geboren 5-4-1831 in Zweeloo. Hij was toen boerenknecht te Oosterhesselen, haar vader was daar boer. Ze woonden eerst in Noord Sleen, daar werden hun kinderen geboren. In Emmen werden ze op 17-6-1868 ingeschreven. Ze hebben hier in de buurt van Robben (7, pagina 31) gewoond.

Jannes Klingenberg overleed op 5-7-1877. Zijn vrouw hertrouwde, Emmen 24-10-1878, met Hindrik Lubbers, geboren 22-11-1818 in Dalen, van beroep dekker of rietdekker. Ze zijn hier blijven wonen. Zwaantien Jalving stierf op 25-9-1893. Hindrik Lubbers was eerder getrouwd geweest met Trientien Geerts. Hij overleed op 28-5-1900 in Zwartemeer ten huize van zijn stiefzoon Jan Klingenberg.

Kinderen Klingenberg-Jalving:

70. Marten Bos en Grietje Ameln

29-7-1868.

Marten Bos, geboren 23-4-1835 te Veendam (Ommelanderwijk), trouwde op 29-7-1868 in Emmen met Grietje Ameln (Amelen), op 3-10-1836 in Zandberg geboren. Bos was toen arbeider in Rundeveen. Ze woonden in de Maatschappij. Marten Bos overleed op 23-11-1903, Grietje Amelen (eigenlijk Margaretha Ameln) stierf op 14-9-1915. Van de zoon Hendrik zijn hier veel nakomelingen.

Kinderen Bos-Ameln:

71. Bernard Heinrich Albers en Maria Elisabeth Wewers

12-9-1868.

Albers, op 15-4-1830 in Rühlertwist geboren, trouwde op 31-1-1860 te Twist met Maria Elisabeth Wewers, ook in Twist geboren, op 3-4-1834. Na eerst in Rühlertwist gewoond te hebben woonden ze hier, dicht bij het Zwartemeer. Op 12-9-1868 huurde Albers, toen arbeider te Compascuum, een perceel grond ten westen van de Runde (Barger Oosterveen), met de verplichting er een woning op te bouwen.

Elisabeth Wewers overleed op 14-3-1869. Albers hertrouwde, Hebelermeer 13-8-1869, met Euphemia Maria Schulte (21, pagina 46).

Bernard Heinrich was een zoon van Johann Bernard Albers (72, pagina 93). Misschien zijn ze tegelijk naar hier gekomen. Later woonde de vader bij hen in. De huisnaam van deze familie was Pallers.

Bernard Heinrich Albers overleed op 26-1-1880. Zijn vrouw hertrouwde op 20-4-1885 in B.C. met Jan Hermsen (Bil-Jan), geboren in de Maten op 27-9-1841. Zij overleed op 26-2-1899 in B.C., Jan Hermsen stierf hier op 2-2-1918.

De zoon Jan Berend woonde in Zwartemeer, later in Duitsland. De andere kinderen zijn ook vertrokken, sommigen naar Amerika.

Kinderen Albers-Wewers:

Kinderen Albers-Schulte

Maria Elisabeth * 1-9-1870 B.C. +17-10-1871 B.C.

Bernard Heinrich *28-12-1872 B.C. ---

Bernard Herman * 11-7-1876 B.C. ---

72. Johann Bernard Albers en Anna Maria Wolters.

12-9-1868.

Bernard Albers, geboren 13-12-1801 in Hesepertwist, trouwde op 7-2-1826 te Twist met Anna Maria Wolters, op 23-1-1801 geboren in Klein Hesepe. De vader van Albers heette eerst Heidenrick, later Albers. Hun kinderen werden in Rühlertwist geboren. Albers woonde hier in de buurt van het Zwartemeer. Op de lijst van 1872 staat bij de oude Albers alleen de zoon Johann Bernard vermeld.

Anna Maria Wolters overleed op 20-12-1869, Bernard Albers stierf in Zwartemeer op 28-10-1882. Van de kinderen heeft alleen Bernard Heinrich (71, pagina 92) hier blijvend gewoond, de jongste zoon, Gerhard Heinrich woonde hier een aantal jaren.

Kinderen Albers-Wolters:

73. Hette Nuismer en Alberdina Pol

13-9-1868.

Hette Nuismer, geboren 13-3-1834 in de gemeente Leek, trouwde op 5-6-1860 te Emmen met Alberdina Pol, op 13-5-1830 geboren in Assen. Zij was toen weduwe van Christiaan Hein Moes. Nuismer was arbeider in Zuidbarge en Oranjedorp voor hij naar hier kwam. Ze woonden in de Maatschappij, hier werd op 13-9-1868 hun dochter Trientje geboren.

Nuismer was hier al gauw onbezoldigd rijksveldwachter en als zodanig trad hij op in de zaak tegen Arend Strijks (12, pagina 36). In Februari 1870 verzocht Nuismer, arbeider te Compascuum, aan B.en W. van Emmen om politiebediende te worden in Compascuum. Dat is om financiële redenen niet doorgegaan. Ze zijn in 1870 vertrokken naar Oranjedorp en van daar in 1871 naar Westerbork. Hij was later brugwachter in Elperbrug. Nuismer overleed daar op 2-12-1902, zijn vrouw op 25-2-1908.

Kinderen Nuismer-Pol:

74. Hermann Wilhelm Veltrup en Maria Bos

14-9-1868.

Wilhelm Veltrup, hier Willem Veltrop, geboren 2-2-1812 te Emlichheim, trouwde op 1-5-1835 in Gramsbergen met Maria Bos, in Ballast gemeente Coevorden geboren op 29-3-1806. Ze woonden eerst in de gemeente Dalen en in Slagharen. De overlijdensaangifte van Johannes Haitel (13, pagina 37) op 14-9-1868 werd gedaan door de buren Willem Veltrop, 57 jaar en Willem Vos, 31 jaar, arbeiders in Rundeveen. Het gezin Veltrop heeft in de Maatschappij gewoond, vóór 1872 waren ze weer vertrokken. Later waren ze landbouwers in Roswinkelermarke. Maria Bos overleed op 29-11-1881, Willem Veltrop stierf enkele weken later, op 24-12-1881.

Met het huwelijk van hun dochter Johanna Christina was iets merkwaardigs. Op 1-11-1869 trouwde zij in de kerk te Erica met een Bernard Herman Diek. Met die naam staat hij in het trouwboek en is hij jarenlang te vinden in de Burgerlijke Stand. Hier werd nog een kind van hen geboren, toen verhuisden ze naar Ter Apelkanaal. Ook hun volgende drie kinderen werden aangegeven door Bernard Herman, terwijl de pastoor van Zandberg Wilhelm Dik als vader opschreef. Op 19-10-1878 trouwden Johann Wilhelm Dik en Johanna Christina Veltrop in Vlagtwedde, waarbij hun vier kinderen werden gewettigd. Wilhelm Dik werd in Duitsland gezocht als deserteur en had daarom de naam van zijn broer opgegeven.

Kinderen Veltrup-Bos:

75. Johann Gerhard Wübben en Maria Tecla Ahlers

21-10-1868.

Geert Wübben (huisnaam Rikken ) op 8-2-1839 te Rütenbrock geboren, trouwde op 15-11-1866 in Wesuwe met Tecla Ahlers, in Haar (Wesuwe) geboren op 24-5-1841. De Wübbens stamden van Oberlangen. Ze hebben eerst nog in Haar gewoond, hier woonden ze dicht bij het Zwartemeer. Wübben was één van de buren die het overlijden van het kindje Hofmann (67, pagina 89) op 21-10-1868 aangaven in Emmen.

Zijn schoonvader Hermann Joseph Ahlers, geboren 5-2-1800 te Wesuwe, woonde bij hen. Hij was weduwnaar van Maria Angela Müller. Hij overleed hier op 19-2-1871.

De zoon Joseph was hier de eerste kerkorganist. Hij trouwde met Helena Adelheid Meijer van Hebelermeer. Hij vertrok met zijn gezin en zijn ouders in 1897 naar Hebelermeer. Ook daar was hij organist en koster. Hij verdronk in 1915 in het Van Echtenskanaal te Zwartemeer. De ouders Wübben zijn in Hebelermeer gestorven.

Kinderen Wübben-Ahlers:

76. Johann Hermann Gerdes en Anna Geertruida Clements

.-10-1868.

Hermann Gerdes, op 3-10-1819 geboren in Schwartenberg, trouwde op 20-4-1847 te Rüten brock met Geertruida Clements, in Groningen geboren op 25-2-1818. Zij was toen diensmeid in Rütenbrock. De pastoor van Rütenbrock schreef Anna Walbürgis Kleemann. Haar vader, Willem Clements, was geboren in Wahn D. De vader van Gerdes was geboren in Bawinkel. Soms leest men in Rütenbrock Gers in plaats van Gerdes, daarom schrijven de nakomelingen hun naam ook verschillend.

Ze woonden eerst in Lindloh. Volgens een opgave van Gerdes zijn ze in October 1868 naar hier gekomen. Ze hebben eerst aan de Schoolweg gewoond op plaats 28. Daar huurde Gerdes een deel van op 6-10-1870 met de verplichting tot woningbouw. Later woonden ze achter in de Maatschappij. Ze hadden de huisnaam Botkes, ook nu is die naam nog bekend. Geertruida Clements overleed hier op 16-1-1893. Harm Gerdes stierf een dag later, op 17-1-1893. Drie zoons woonden later in Bargeroosterveld.

Kinderen Gerdes-Clements:

77. Johann Rudolf Thole

3-11-1868.

Rudolf Thole, geboren 11-4-1838 te Sustrum D., trouwde op 3-11-1868 in Rütenbrock met Anna Adelheid Albers, op 5-3-1834 geboren in Twist (dochter van 72). Thole was toen knecht in Altenberge. Bij dat huwelijk staat Compascuum als toekomstige woonplaats. Ze hebben hier maar een korte tijd gewoond. Ze werden op 12-4-1869 over de grens gezet met als reden geen middel van bestaan.

78. Johann Franz Brokmann en Anna Maria Kolmer

3-11-1868.

Frans Brokmann, geboren in Hebelermeer op 7-8-1835, trouwde op 3-11-1868 te Wesuwe met Anna Maria Kolmer (of Kollmer), ook in Hebelermeer geboren, op 26-11-1843. Bij hun huwelijk staat Compascuum als hun toekomstige woonplaats. Frans was een zoon van Gerhard Heinrich Brokmann (91, pagina 111). Ze woonden hier eerst dicht bij het Zwartemeer, later in Zwartemeer. Franz Brokmann overleed op 27-2-1891.

Maria Kolmer hertrouwde op 22-9-1893 te Emmen met Johann Hermann Vedder in 1840 geboren in Klein Ringe. Vedder overleed op 13-3-1905 in B.C.

Maria Kolmer trouwde nog eens, Emmen 26-4-1906, met Johann Hermann Berens (95, pagina 115). Zij overleed op 17-8-1923 in B.C.

De naam van de zoon Geert Hindrik werd in Emmen verschreven tot Broekmann, de zoon Hermann Heinrich werd hier Brockman. Hij heeft in Schoonebekerveld gewoond.

Kinderen Brokmann-Kolmer:

79. Hendrik Karel Frederik Emilius van den Bosch en Grietje Glas

3-12-1868.

Hendrik van den Bosch, op 27-7-1819 geboren te Coevorden, trouwde op 7-4-1860 in Dalen met Grietje Glas, geboren 30-10-1839 in Schoonebeek.

Van den Bosch was toen onderwijzer in Nieuw Schoonebeek, in 1864 werd hij hoofd van de school te Vastenow (Nieuw Dordrecht).

Op zijn verzoek werd hij op 9-9-1868 benoemd tot hoofd van de dan in aanbouw zijnde school te B.C. Op 3-12-1868 werd het gezin van den Bosch door de bevolking van 't Compas feestelijk opgehaald van Nieuw Dordrecht en kon meester Bosch hier zijn werk beginnen. 's Zomers had hij het gemakkelijk, de meeste kinderen waren dan als 'kouheer' bezig, vooral bij boeren in Duitsland. Of ze hielpen thuis bij het werk, maar tegen de winter had hij zoveel temeer leerlingen, rond 1890 groeide dat aantal wel tot 100. Wel was er veel verzuim, er was geen leerplicht. Ook kinderen van Zwartemeer gingen hier naar school.

Naast zijn onderwijzerstaak maakte hij zich ook op andere wijze verdienstelijk voor B.C. Wanneer er b.v. weer een weg of een Rundebrug in te slechte staat verkeerde, schreef meester Bosch weer naar het gemeentebestuur en naar de eigenaren van B.C.

In 1893 vroeg van den Bosch ontslag wegens moeilijkheden met zijn gezondheid. Hij was toen 74 jaar. Het pensioen was ƒ500,- per jaar. Ze vertrokken naar Klazienaveen. Meester Bosch, zo werd hij hier altijd genoemd, overleed op 1-10-1895. Zijn vrouw stierf te Nieuw-Dordrecht op 19-5-1902 bij een dochter van hen.

Kinderen van den Bosch-Glas:

80. Jan Berend Bentlage en Maria Helena Koop

9-2-1869.

Berend Bentlage, op 19-4-1845 geboren in Horsten (Onstwedde), trouwde te Rütenbrock op 30-11-1866 met Maria Helena Koop, geboren 14-12-1841 in Altenberge. Ze trouwden nog eens te Emmen op 19-7-1873 waarbij hun drie kinderen werden gewettigd. Ze werden op 9-2-1869 in Emmen ingeschreven. Hij hoorde tot de talrijke familie Bentlage die via Lindloh stamde uit Bockhoff bij Herzlake. Jan Berend werd grote Bentlage genoemd om hem niet te verwarren met zijn neef en naamgenoot die hier later ook woonde. Ze woonden in de Maatschappij.

In 1919 verhuisden ze naar Bargeroosterveld, waar al vier van hun kinderen woonden. Daar overleed Maria Helena Koop op 3-9-1932 en haar man 11 dagen later, op 14-9-1932.

Kinderen Bentlage-Koop:

81. Geert Peter van der Aa en Anna Margaretha Meijer

11-2-1869.

Pieter van der Aa, op 17-6-1841 geboren in Slagharen, was met zijn stiefvader Hoge (43, pagina 66) naar hier gekomen. De grootvader van van der Aa was in Rotterdam geboren, trouwde in 1805 te Rütenbrock met de wed. Hüer-Fischer en woonde in Lindloh, later in de Maten. Misschien heeft Pieter hier eerst alleen gewoond in de Maatschappij. Op 11-2-1869 werd een half mud aardappels van hem gestolen door Strijks (12, pagina 36). In de dagvaarding stond zijn naam als Pieter Hoge of van der Aa.

Op 3-9-1870 trouwde hij te Emmen met Anna Margaretha Meijer, op 1-1-1837 geboren in Dörpen D. Ze hebben in de Maatschappij gewoond.

Van der Aa overleed al op 14-7-1875, hij werd 34 jaar. Zijn vrouw hertrouwde op 12-11-1875 in B.C. (niet in Emmen), met Jan Berend Krops, geboren 25-9-1841 in Horsten. Hun huwelijk was kinderloos. Margaretha Meijer overleed op 12-4-1883, ze woonden toen in Munsterscheveld. Krops hertrouwde.

Op de lijst van pastoor Vroom staat een dochter Anna Catharina (Meijer?) vermeld, zij is niet te vinden in het Bevolkingsregister. Zij was hier niet geboren en is vermoedelijk teruggegaan naar Duitsland. De dochter Geziena trouwde te Rütenbrock.

Kinderen van der Aa-Meijer:

82. Johann Wilhelm Müller en Maria Catharina Ostermann

11-2-1869.

Willem Müller, geboren 20-12-1831 te Schwartenberg, trouwde op 6-2-1866 in Rütenbrock met Catharina Ostermann, in Altenberge geboren op 6-7-1841.

Hun oudste kinderen werden in Altenberge geboren. Als inwoners van B.C. werden ze genoemd op 11-2-1860 bij de aardappeldiefstal bij van der Aa (81, pagina 101). Ze hebben gewoond in de Maatschappij, later in Bargeroosterveld en in Munsterscheveld.

De Müller 's stammen via Schwartenberg van Wahn D. Hier werd de naam soms verschreven tot Möller, Moller of Muller.

Catharina Ostermann overleed op 28-4-1901 in Munsterscheveld, Willem Müller stierf te Bargeroosterveld op 19-2-1902.

Kinderen Müller-Ostermann:

83. Johannes Brands en Grietje Niezing

12-3-1869.

Beiden geboren in Smilde, Johannes Brands op 18-9-1834, zijn vrouw op 29-9-1836. Getrouwd in Smilde op 2-2-1860. Ze woonden eerst enkele jaren in de gemeenten Smilde en Assen. Hier hebben ze enkele maanden gewoond ten westen van de Runde bij het Zwartemeer. In Emmen zijn ze op 12-3-1869 ingeschreven en op 21-7-1879 weer uitgeschreven als vertrokken naar Smilde. De oorzaak van dit korte verblijf was dat twee van hun kinderen om kwamen toen op 15-6-1869 hun keet afbrandde.

Brands had op 16-2-1869 grond gepacht van van Holthe tot Echten, de westhelft van plaats 120 in het Bargerveen. De pachtprijs voor 10 jaar was 235,-, de grootte 2,50 ha. Het is niet doorgegaan. Ze woonden later in Bovensmilde. Grietje Niezing overleed op 14-2-1898.

Kinderen Brands-Niezing:

84. Johann Hermann Kemper en Anna Margaretha Koop

12-4-1869.

Harm Kemper, op 26-4-1829 geboren in Dankern, trouwde te Wesuwe op 2-6-1854 met Adelheid Blanke, geboren 3-5-1830 in Rütenbrock. Ze woonden in Düne (Wesuwe). Adelheid Blanke overleed op 9-2-1859. Van dat huwelijk waren drie kinderen.

Kemper hertrouwde, Wesuwe 22-5-1860, met Margaretha Koop (Kobs, Koops), op 9-3-1831 geboren te Niederlangen. Na eerst nog in Dankern gewoond te hebben kwamen ze naar hier en woonden aan de Schoolweg op plaats 26. Later woonde Zwake daar, toen woonde Kemper in de Maatschappij.

Bij hen verbleef zijn moeder, weduwe Anna Maria Kemper-Felix, geboren 11-5-1785 in Altharen. Zij overleed hier op 12-4-1869. Margaretha Kemper-Koops overleed op 27-1-1895 in de Maatschappij, Kemper stierf op 23-4-1907 in het Zwartenberger-Compascuum.

Kinderen Kemper-Blanke:

Kinderen Kemper-Koop:

85. Johann Heinrich Gebbeken en Anna Geertruida Luttel

10-5-1869.

Hendrik Gebbeken, geboren 27-9-1834 in Hebelermeer, trouwde op 10-5-1869 te Wesuwe met Geertruida Luttel, op 11-10-1845 geboren in Slagharen. Als toekomstige woonplaats staat bij dit huwelijk Compascuum. De Gebbekens stammen via Hebelermeer van Rühle.

Ze woonden aan de Schoolweg op plaats 33. Van hen werd op 2-4-1870 een levenloos kind geboren. Het werd aangegeven door Teunis van Zijl, 69 jaar, tijdelijk arts te Emmen die erbij was geweest. Als woonplaats leest men dan in de Burgerlijke Stand van Emmen voor het eerst de naam Compascuum. Op 27-4-1876 trouwden ze nog eens te Emmen waarbij hun twee kinderen werden gewettigd.

Hendrik Gebbeken, een neef van J.E. Gebbeken (54, pagina 77), overleed hier op 16-1-1919, Geertruida (soms Gederhoet) Luttel stierf te Rütenbrock op 19-8-1928 bij één van haar kinderen. Twee zoons en twee dochters hebben in Duitsland gewoond.

Kinderen Gebbeken-Luttel:

86. Johann Wilhelm Suelmann en Maria Alida Cornelia Emmerink

8-6-1869.

Willem, de oudste zoon van Bernard Heinrich Suelmann (18, pagina 42) werd op 27-6-1845 in Rütenbrock geboren. Hij trouwde, Rütenbrock 21-7-1868, met Maria Alida Cornelia Emmerink, geboren 4-7-1846 te Coevorden.

In Rütenbrock werd hun eerste kind, Bernard Heinrich, geboren. Door een verschrijving werd hij een Suhlmann. Hier komt Willem Suelmann het eerst voor bij een overlijdensaangifte op 8-6-1869. Hij werd hier Meer-Wilm genoemd omdat zijn ouders lang in Hebelermeer gewoond hadden.

Ze woonden hier eerst in de Maatschappij. Een korte tijd hebben ze in Bargeroosterveld gewoond, daarna woonden ze hier op de Streek ten westen van de Runde, zuidelijk van de Postweg. Willem Suelmann overleed hier op 14-7-1916. Zijn vrouw stierf op 10-1-1928 te Bargeroosterveld bij één van de kinderen.

Kinderen Suelmann-Emmerink:

87. Hermann Bernard Wösten en Anna Angela Carolina Kamphus

3-7-1869.

Wösten, op 13-11-1839 geboren in Lindloh, trouwde te Rütenbrock op 17-4-1866 met Anna Angela Carolina Kamphus, op 16-6-1838 geboren in Laxten bij Lingen. Ze hebben eerst een tijdlang in Klein Hesepe gewoond, daar werd een zoon geboren. Hier werd op 3-7-1869 een levenloos kind geboren. Ze woonden in de Maatschappij, vrouw Wösten-Kamphus overleed hier op 3-5-1870.

Wösten hertrouwde, Rütenbrock 4-10-1870, met Engel Tholen, op 24-11-1845 in Zandberg geboren. Van hen werd hier op 14-8-1871 de zoon Jan Berend geboren. Het huwelijk Wösten-Tholen werd in Emmen lange tijd niet erkend, eerst na zijn huwelijk werd de naam van Jan Berend veranderd van Tholen in Wösten. Wösten moet in 1871 of begin 1872 vertrokken zijn, hij staat niet op de lijst van pastoor Vroom. Na eerst nog in Lindloh te hebben gewoond, woonden ze te Schöninghsdorf, daarna in Zwartemeer. Wösten overleed daar op 29-5-1920, zijn vrouw op 30-11-1922.

De oudste zoon, Hermann Heinrich Bernard (Harm), heeft hier lang aan de Schoolweg gewoond, vertrok toen naar Bargeroosterveld.

De Wösten 's stammen via Schwartenberg van Bawinkel D.

Kinderen Wösten-Kamphus:

Kinderen Wösten-Tholen:

88. Johann Heinrich Schulte en Elisabeth Henrica Fullen

14-9-1869.

Heinrich Schulte, op 3-10-1819 geboren te Lindloh, trouwde op 7-5-1850 in Rütenbrock met Elisabeth Fullen, geboren 5-1-1822 te Meppen. Haar ouders woonden toen al lang in Lindloh. De Schulte's stamden van Langen bij Lengerich. Deze Heinrich Schulte kreeg de huisnaam Bakkers doordat zijn schoonvader bakker was en ze daar eerst bij in gewoond hebben. Hun kinderen werden in Lindloh geboren.

Uit een boekweitverkoping op 14-9-1869 blijkt dat Schulte hier toen landbouwer was. Ze woonden in de Maatschappij, later heeft de oudste zoon daar gewoond. Heinrich Schulte overleed op 9-5-1879, Elisabeth Fullen stierf op 16-11-1893.

De zoon Johann Heinrich, Bakkers-Kroeze , werd op 17-7-1891 door de bliksem gedood. De zoon Georg, Bakkers-Geert, was eerst winkelier in de Maatschappij, later in de Foxel - Emmercompascuum.

Kinderen Schulte-Fullen:

89. Johann Fischer en Anna Maria Robben

1-12-1869.

Jan Fischer, op 30-3-1831 in Lindloh geboren, trouwde op 14-5-1861 te Rütenbrock met Anna Maria Robben, in Lindloh geboren op 10-11-1843. Zij was een dochter van Heinrich Robben (96, pagina 116).

Hun oudste kinderen werden in Lindloh geboren, te Emmen werden ze op 1-12-1869 ingeschreven. Hier woonden ze aan de Schoolweg op plaats 19. Maria Robben overleed hier op 12-12-1902, Jan Fischer stierf in Bargeroosterveld op 15-7-1917.

Twee zoons woonden later in Bargeroosterveld, de andere zoon overleed als koloniaal in Ned. Oost Indië. De dochters trouwden in Duitsland.

Kinderen Fischer-Robben:

90. Johann Heinrich Bollmer en Maria Gesina Lammers

1-12-1869.

Bollmer (of Bolmer), geboren 21-10-1806 in Versen, trouwde op 9-2-1836 te Wesuwe met Maria Gesina Lammers, geboren in Neuversen op 26-11-1813. Ze woonden in Versen, daar werden hun kinderen geboren, enkelen ervan zijn jong overleden.

Hier werden ze te Emmen op 1-12-1869 ingeschreven. Ze hebben hier dicht bij het Zwartemeer gewoond. De ouders gingen in 1895 terug naar Duitsland, vermoedelijk naar Wesuwermoor.

De zoon heeft hier lang gewoond en is toen ook naar Duitsland vertrokken. De dochter woonde te Zwartemeer.

Kinderen Bollmer-Lammers:

91. Gerhard Heinrich Brokmann en Anna Margaretha Leisdonk

1-12-1869.

Brokmann, op 28-10-1801 geboren in Hebelermeer, trouwde op 5-6-1827 te Wesuwe met Margaretha Leisdonk (later Leisdon), geboren 27-10-1805, eveneens in Hebelermeer. In Hebelermeer werden hun kinderen geboren. Ze werden op 1-12-1869 te Emmen ingeschreven, maar woonden vermoedelijk al eerder hier. Ze hebben aan de Streek (Schoolweg) gewoond, nier ver van het Zwartemeer. Brokmann (soms Brockmann) overleed op 15-1-1878, zijn vrouw op 5-1-1883. De meeste kinderen hebben hier ook gewoond.

De grootvader van Gerhard Heinrich was in 1779 in Wesuwe getrouwd. Hij was een miles Hollandius, een soldaat uit Holland.

Kinderen Brokmann-Leisdonk:

Kind van M.A. Brokmann:

92. Johann Caspar Heijne en Marijke Damhuis

18-1-1870.

Johann Caspar Heijne, later meestal Johan Kasper Heine, was op 14-10-1828 geboren in Neudersum, parochie Steinbild. Later woonden zijn ouders in Zandberg. Hij trouwde, Odoorn 9-2-1859, met Marijke Damhuis, op 2-7-1836 geboren te Franeker. Haar ouders waren in 1858 in Zandberg komen wonen.

De vader van Kasper Heine was in Schwartenberg geboren, zijn grootvader in Thull, gemeente Schinnen, Limburg.

Het echtpaar Heine-Damhuis woonde eerst in Zandberg, daarna in Weerdingermarke. Hier woonden ze dicht bij het Zwartemeer. Op 18-1-1870 werd bij hen een levenloos kind geboren. Later hebben ze te Zwartemeer gewoond. Marijke Damhuis overleed op 21-10-1908, Kasper Heine op 9-2-1916.

Van de zoons Jan Kasper en Rudolf wonen hier en in de omgeving veel nakomelingen. Achterkleinzoon was Pater (Mgr.) Jan D.F. Heine.

Kinderen Heijne-Damhuis:

93. Johann Albert Buss en Maria Herbers

3-3-1870.

Albert Buss, op 27-7-1840 geboren in Hebelermeer, trouwde te Rütenbrock op 11-8-1867 met Maria Herbers, geboren 10-8-1847 in Altenberge. Ze woonden eerst in Altenberge.

Op 3-3-1870 bood hij zijn grond in Altenberge te koop aan, ze woonden toen al in het Compascuum. De dochter Anna Maria, in Altenberge geboren, overleed hier op 4-4-1870. Ze woonden nabij het Zwartemeer.

In 1879 verhuisden ze naar Schöninghsdorf, later woonden ze in Rühlermoor. Albert Buss overleed daar op 3-6-1925.

Kinderen Buss-Herbers:

94. Bernardus Johannes Borghuis en Margrita Langen

29-4-1870.

Berend Borghuis, geboren op 17-3-1845 in de Maten, trouwde, Emmen 18-4-1868, met Margrita Langen, geboren 19-12-1845 te Roswinkel. De vader van Borghuis was wever en geboren in Wildervank. Deze familie stamde vermoedelijk uit Twente.

Hun oudste kind werd geboren in Roswinkel, hier werd op 29-4-1870 Anna Geertruida geboren. Ze hebben lang in de Maatschappij gewoond en verhuisden toen naar Bargeroosterveld. Borghuis was hier onbezoldigd rijksveldwachter, vooral om stropers te weren uit het Scholtensveld. Berend Borghuis overleed op 23-4-1917 te Bargeroosterveld, zijn vrouw stierf en keleweken later, op 19-5-1917.

Hun twee oudste kinderen vertrokken op 30-4-1894 naar de Ver. Staten, Minnesota, twee zoons woonden in Bargeroosterveld.

Kinderen Borghuis-Langen:

95. Johann Hermann Berens en Maria Gesina Schleper

22-7-1870.

Harm Berens, op 4-11-1840 geboren in Hebelermeer, trouwde, Wesuwe 27-701869, met Ma ria Gesina Schleper, ook in Hebelermeer geboren, op 7-11-1842.

De vader van Berens kwam van Hüntel (Wesuwe). Deze familie had de huisnaam Douzen.

Hun eerste kind werd hier op 22-7-1870 geboren. Ze hebben aan de Schoolweg gewoond op plaats 32. Maria Gesina Schleper overleed hier op 6-2-1905.

Harm Berens hertrouwde op 26-4-1906 te Emmen met Anna Maria Kollmer, toen weduwe Vedder, eerder wed. Brokmann (78, pagina 98). Harm Berens is op 13-3-1922 gestorven, Anna Maria Kollmer op 17-8-1923.

Kinderen Berens-Schleper:

96. Johann Heinrich Robben en Anna Catharina Wester

6-10-1870.

Heinrich Robben, een neef van Robben (7, pagina 31), werd op 8-4-1818 geboren in Haar (Wesuwe). Hij trouwde op 22-11-1842 te Rütenbrock met Catharina Wester, geboren 6-10-1816 in Lathen. Zijn ouders woonden toen in Lindloh.

Hun kinderen werden in Lindloh geboren. Robben pachtte, samen met zijn schoonzoon Jan Fischer (89, pagina 109) op 6-10-1870 een deel van plaats 19 met de verplichting om er te wonen. Ze waren toen al landbouwers in Compascuum.

In 1877 woonden ze al in Bargeroosterveld. Catharina Wester overleed daar op 18-2-1901, Heinrich Robben op 15-4-1901.

Kinderen Robben-Wester:

97. Johann Hermann Suelmann

6-10-1870.

Op de lijst van pastoor Vroom staat als nr. 36 deze Suelmann. Hij heeft hier niet lang gewoond. Hij was hier landbouwer toen hij op 6-10-1870 een deel van plaats 20 huurde, met de verplichting er een woning te bouwen. Daar woonde hij in 1872.

Harm Suelmann, geboren 7-4-1841 te Lindloh, trouwde, Rütenbrock 15-9-1878, met Maria Catharina Mensen van Hebelermeer. Ze woonden in Schöninghsdorf toen Suelmann op 12-8-1886 plotseling in Lindloh overleed. Catharina Mensen hertrouwde in 1887 met Jan Geert Gosefoort van Erica. Daar is zij gestorven.

98. Jan Ottens en Maria Catharina Sibum

14-2-1871.

Jan Ottens, geboren op 17-4-1842 in Oomsberg, gemeente Onstwedde, trouwde op 14-2-1871 te Erica met Catharina Sibum, geboren 19-12-1847 in Lindloh. De vader van Ottens kwam van Dankern. Er is geen burgerlijk huwelijk van te vinden. Vermoedelijk heeft de pastoor van Rütenbrock, waar dit huwelijk ook is opgeschreven, een trouwakte afgegeven. Ottens was toen scheper in Compascuum. Ze hebben hier lang als landbouwers in het Voor-Compas gewoond en zijn later vertrokken naar Bargeroosterveld. Jan Ottens overleed daar op 2-8-1915, zijn vrouw op 14-11-1926.

Kinderen Ottens-Sibum: